|
KPSS
Vatandaşlık Konu Başlıkları
KPSS Vatandaşlık
Anayasamız
Anayasamız
ANAYASAMIZ
Anayasa, tüm yasaların temelinde yer alır. Devletin şeklini,
yapısını, organlarının görev ve yetkilerini, bunların birbirleriyle
olan ilişkilerini, şahısların temel hak ve hürriyetlerini düzenler.
Diğer kanunlar anayasaya aykırı olamaz. Anayasalarda değişiklik
yapmak çok güçtür. Ancak değişen toplum şartlarıyla beraber toplumun
değişen ihtiyaçlarına cevap vermediği düşünülürse zor da olsa
değişiklik yapılabilir.
1. Anayasanın Değiştirilmeyecek Hükümleri
Anayasanın bazı maddeleri değiştirilemez. Bunlar,
Anayasanın devletin şeklini belirten 1 'inci maddesi "Türkiye
Devleti bir Cumhuriyettir." Anayasanın Cumhuriyetin niteliklerini
belirten 2'inci maddesi "Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,
Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel
ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devletidir."
+■ Devletin bütünlüğü, resmi dili, millî bayrağı, millî marşı ve
başkentini belirten 3'üncü madde "Türkiye Devleti ülkesi ve
milletiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçe'dir. Bayrağı, şekli
kanunda belirtilen, beyaz ay yıldızlı bayraktır. Millî marşı
istiklâl Marşı'dır. Başkenti Ankara'dır." Anayasamızın bu
maddelerinde yazılı olan hükümler değiştirilemez. Hatta
değiştirilmesi teklif dahi edilemez. Fakat bunlar dışındaki
maddelerde toplum ihtiyaçları göz önüne alınarak usulüne uygun bir
şekilde değişiklik yapılabilir.
2. Anayasamızınn Genel Esasları
a. Devlet şekli: (Anayasa madde 1) "Türkiye Devleti bir
Cumhuriyettir."
Cumhuriyet yönetiminde yöneticiler seçimle iş başına gelir. Toplum
düzenin milletin seçtiği temsilcilerin yaptığı kanunlar düzenler.
b. Cumhuriyetin nitelikleri (Anayasa madde 2)
Atatürk milliyetçiliğine dayalı olması : Irk, din, dil ayrımı
yapmaksızın, Türk vatan ve milletinin bölünmez bir bütün olduğu,
Türk Devletine vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkesin Türk
sayılması gerektiği, temel inancına dayanır. Türkiye Cumhuriyeti,
Atatürk milliyetçiliğine bağlı bir devlettir. Bu milletin bütün
fertleri; kaderde, kıvançta ve tasada ortak duyguları paylaşır, Türk
millî birlik ve beraberliğin her şeyin üstünde olduğuna inanır,
egemenliğin kayıtsız ve şartsız milletin olduğunu bilir.
Demokratik devlet olması: Demokratik devlet, halkın devlet
yönetimine katılması esasına dayanan devlettir. Türkiye Cumhuriyeti
demokratik bir devlettir. Bütün fertler temel hak ve hürriyetlere
sahiptir. Vatandaşların seçme, seçilme ve halk oylamasına katılma
hakları vardır.
Lâik devlet olması: Lâik devlet, din ve devlet işlerini
birbirinden ayıran devlettir. Türkiye Cumhuriyeti lâik bir
devlettir. Devlet işleri dini temele otur-tulmamıştır. Devlet inanç
ve ibadetlere karışmaz. Herkes inandığı dine uygun ibadetler
yapmakta serbesttir.
Sosyal devlet olması: Sosyal devlet, fertlerin sosyal ve
ekonomik durumlarıyla ilgilenen, onlara asgari bir hayat düzeyi
sağlamayı, sosyal adalet ve sosyal güvenliği gerçekleştirmeyi ödev
bilen devlettir.
Türkiye Cumhuriyeti sosyal bir devlettir. Bunun için ailenin
korunması, çalışanların sosyal ve ekonomik tedbirlerle korunması,
adaletli bir ücret politikası izlenmesi, topraksız çiftçilerin
topraklandırılması gibi tedbirler alınmasını amaçlar.
Hukuk devleti olması: Vatandaşlara teme hak ve hürriyetleri
tanıyan, yürütme organlarınır ve idare makamlarının hukuka
bağlılığını sağla mak suretiyle vatandaşlara hukuki güvenlik bahse
den devlettir. Hukuk devleti olabilmesi için; hail oylamasıyla kabul
edilmiş bir anayasanın olması
bu anayasada temel hak ve hürriyetlere yer verilmesi ve mahkemelerin
bağımsız olması gerekir.
c. Devletin bütünlüğü, resmi dili, bayrağı,
millî marşı ve başkenti (Anayasa madde 3)
Türk devleti vatanıyla ve bu vatanın üstünde yaşayan birbiriyle
kaynaşmış milletiyle bir bütündür. Parçalanamaz, bölünemez.
Asırlardan beri Türk milletinin konuştuğu dil Türkçe'dir. Dilimiz,
milletimizin kaynaşmasını, birlik ve beraberlik içinde yaşamasını
sağlayan önemli unsurlardandır.
Devletimizin bayrağı, beyaz ay yıldızlı al bayraktır. Bayrağımız,
Devletimizin bağımsızlığının sembolüdür. Yine anayasamızın üçüncü
maddesinde Millî marşımızın İstiklâl Marşı, başkentimiz Ankara
olduğu belirtilmektedir.
d. Devletin Temel Amaç ve Görevleri (Anayasa madde 5)
Türkiye Cumhuriyeti Devletinin temel amaç ve görevleri bu
maddede yer almaktadır. "Devletin temel amaç ve görevleri, Türk
Milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğü, ülkenin bölünmezliğini,
Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah,
huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini,
sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette
sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın
maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları
hazırlamaya çalışmaktır.
e. Millî Egemenlik (Anayasa madde 6)
"Egemenlik, kayıtsız şartsız milletindir."
Türk milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre,
yetkili organları eliyle kullanır.
Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreye veya
sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan
almayan bir devlet yetkisi kullanamaz."
f. Yasama Yetkisi (Anayasa madde 7)
"Yasama yetkisi Türk milleti adına Türkiye Büyük Millet
Meclisi'nindir. Bu yetki devredilemez."g. Yürütme Yetkisi ve Görevi
(Anayasa madde 8)
"Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu
tarafından, anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine
getirilir."
Cumhurbaşkanı Seçilebilme Şartları (Anayasa madde 101)
Bir kimsenin Cumhurbaşkanı seçilebilmesi koşullara bağlıdır:
40 yaşını doldurmuş olmak Yüksek öğrenim görmüş olmak TBMM dışında
bir kişinin Cumhurbaşkanlığına aday olabilmeki çin, TBMM üyelerinden
en az, üye tam sayısının 1/5 inin yazılı önerisi ile aday
gösterilebilir. TBMM üyesi olmak ya da (TBMM'nin dışından adaylar
için) milletvekili olabilme koşullarını taşıyor olmak TC. vatandaşı
olmak Cumhurbaşkanını TBMM seçer, görev süresi yedi yıldır. Bir kişi
ancak bir defa Cumhurbaşkanı olabilir. Partilerden birinden olan
Cumhurbaşkanının millvtvekilliği ve parti üyeliği sona erer.
h. Yargı Yetkisi (Anayasa madde 9)
"Yargı yetkisi, Türk milleti adına bağımsız mahkemelerce
kullanılır."
ı. Kanun Önünde Eşitlik (Anayasa madde 10) "Herkes dil, ırk,
renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve
benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir." Bu
madde ile insanlar arasında hiçbir fark gözetilmeyeceği
belirtilmiştir..
Devlet organları ve idarî makamlar bütün işlerinde, insanlar
arasında ayrım yapmadan devlet faaliyetlerini yürütmek zorundadır.
i. Anayasanın Bağlayıcılığı ve Üstünlüğü (Anayasa madde 11)
"Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare
makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk
kurallarıdır. Kanunlar anayasaya aykırı olamaz." denilmek suretiyle
anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü açıklanmıştır.
Devletin bütün organları ve fertler anayasa kurallarına uygun
davranmak zorundadırlar. Hiçbir kanun da anayasaya aykırı olamaz.
3. Anayasamızın Dayandığı Temel İlkeler
a. Türk Milliyetçiliği: Anayasamızın ikinci
maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin Atatürk Milliyetçiliğine
bağlı bir devlet olduğu belirtilmektedir.Atatürk Milleyetçiliğinden
anlamamız gereken ortak bir geçmiş, birlik ve beraberlik içinde
gelecektede ortak olma duygusudur. Bir arada yaşayan fertlerin
millet olarak ortak bir geçmişe ve ortak bir geleceğe sahip
olmalarıdır.
Atatürk Milliyetçiliği; millî menfaat ve karşılıklı sevgi ile
birbirine bağlı, aynı yurdun çocukları olmanın mutluluğunu duyan,
kaderde, kıvançta ve tasada bölünmez bir bütün olan, insanların
birara-ya getirdiği topluma dayanan Türk Milliyetçiliğidir. Türk
Milliyetçiliği; Türk'ün vatan ve millet severli-ğinden, vatanı ve
milleti için yaptığı fedakârlıklardan ve bu konudaki inançlardan
oluşmuştur.
b. Atatürk İlke ve İnkılâplarına Bağlılık:
Atatürk'ün inkılâpları ve bu inkılâpları gerçekleştirmek için
temel aldığı ilkeler, anayasamızın başlangıç ve diğer maddelerinde
yer almaktadır.
Anayasamızda; Atatürk ilkeleri olan "Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik,
Halkçılık, Devletçilik, Lâiklik ve inkılâpçılık" ilkeleri temel
alınmak suretiyle, bu ilkelere bağlı kalınmış ve Atatürk
İnkılâplarının da korunması amaçlanmıştır.
Bu inkılaplar şunlardır:
3 Mart 1924 Tenhid-i Tedrisat (Eğitim Öğretim Birliği)
• 25 Kasım 1925 Şapka Kanunu
30 Kasım 1925 Tekke, Zaviye, Türbelerin Kapatılması Kanunu
17 Şubat 1926 Türk Medeni Kanunu
#- 1 Kasım 1928 Yeni Türk Harflerinin Kabulü Kanunu
1 Kasım 1934 Lakap ve Unvanların Kaldırılması Kanunu
Anayasamızın dayandığı diğer temel ilkeler arasında, temel hak ve
hürriyetler, demokratik devlet anlayışının benimsenmesi de
bulunmaktadır.
4. Türk Anayasasına Göre Devlet Organları
a. Yasama Organı: Anayasamız yasama yetkisini Türk Milleti adına
Türkiye Büyük Millet Meclisine vermiş ve bu yetkinin
devredilemeyeceğini
açıkça belirtmiştir. O halde yasama organı TBMM'dir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi, milletçe genel oyla seçilen beşyüzelli
milletvekilinden oluşur (Anayasa mad. 75). Seçilme yeterliliğine
sahip ve 30 yaşını doldurmuş olan her Türk vatandaşı milletvekili
seçilebilir. Türkiye Büyük Millet Meclisinin seçimleri beş yılda
yapılır. Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkileri
Anayasamızın 87'nci maddesinde şöyle belirtilmiştir: "Türkiye Büyük
Millet Meclisi'nin görev ve yetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve
kaldırmak, Bakanlar Kurulunu ve bakanları denetlemek, Bakanlara
Kuruluna belli konularda kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi
vermek, bütçe ve kesin hesap kanun tasarılarını görüşmek ve kabul
etmek, para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek,
milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, Anaya-sa'nın
14'üncü maddesindeki fiillerden dolayı hüküm giyenler hariç olmak
üzere genel ve özel af ilanına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm
cezalarının yerine getirilmesine karar vermek ve Anayasanın diğer
maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak ve görevleri yerine
getirmektir." Maddede öngörülen diğer görevler arasında
Cumhurbaşkanını seçmek görevi de vardır. Türkiye Büyük Millet
Meclisi; denetleme yetkisini soru, Meclis araştırması, genel
görüşme, gensoru ve Meclis soruşturması yollarıyla kullanılır.
b. Yürütme Organı: Devletin üç temel görevinden biri olan
yürütme, TBMM'nin kabul ettiği kanunların uygulanmasıdır. Yani
yasama ve yargı dışında kalan işlevler olarak kabul edilebilir.
Devlet toplumun düzen ve refahını sağlamak amacıyl; meclis
tarafından çıkarılan kanunları uygulayarak millete hizmet eder.
Anayasamızın 8'inci maddesi "Yürütme yetkisi ve görevi,
Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından, Anayasaya ve kanunlara
uygun olarak kullanılır, yerine getirilir." demektedir.
Cumhurbaşkanı hem devletin hem yürütme organının başıdır.
Görev süresi yedi yıldır. Bir kişinin iki kez bu göreve seçilmesi
mümkün değildir. Cumhurbaşkanı seçilebilmek için kırk yaşını
doldurmuş olmak ve yüksek öğrenim yapmış olmak gereklidir.
Cumhurbaşkanının Görev ve Yetkileri (Anayasa madde 104)
a) Yasama İle ilgili Olanlar
Gerektiğinde TBMM'yi toplantıya çağırmak Kanunları yayımlamak
Kanunları tekrar görüşmek üzere TBMM'ye geri göndermek +■
Kanunların, kanun hükümündeki kararnamelerin TBMM iç tüzüğünün,
tümünün veya gerekenlerinin Anayasa Mahkemesinde iptal davası açmak
TBMM seçimlerinin yenilenmesine karar vermek
b) Yürütme İle İlgili Olanlar
Başbakan atamak ve istifasını kabul etmek Başbakanın teklifi
üzerine bakanları atamak, görevlerine son vermek Gerektiğinde
Bakanlar Kurulu'na başkanlık etmek, Bakanlar Kurulunu toplantıya
çağırmak
Yabancı devletlere Türk devletlerinin temsilcilerini göndermek,
yabancı devlet temsilcilerini kabul etmek
Milletlerarası antlaşmaları onaylamak ve yayımlamak
TBMM adına Türk Silahlı Kuvvetlerinin Başkomutanlığını temsil etmek
Türk Silahlı Kuvvetlerin kullanılmasına karar vermek
Genel Kurmay Başkanını atamak
Milli Güvenlik Kurulu'nu toplantıya çağırmak
Milli Güvenlik Kurulu'na başkanlık etmek Bakanlar Kurulu kararıyla
sıkıyönetim veya olağanüstü hâl ilan etmek, kanun hükmünde kararname
çıkarmak Kararnameleri imzalamak Sürekli hastalık, sakatlık,
yaşlanma sebebi ile kişilerin cezalarını hafifletmek, kaldırmak
Devlet Denetleme Kurlu üyelerini ve başkanını atamak Devlet
Denetleme Kuruluna inceleme, araştırma, denetleme yapmak Yüksek
Öğretim Kurulu (YÖK) üyelerini seçmek
Üniversite Rektörünü Seçmek
c) Yargı İle İlgili Olanlar
Anayasa Mahkemesi üyelerini seçmek Danıştay üyelerinin dörtte birini
seçmek Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısını seçmek Askerî yargıtay
üyelerini seçmek *- Askerî Yüksek idare Mahkemesi üyelerini seçmek
Hakimler ve Savcılar Yüksek kurulu üyelerini seçmek Bakanlar Kurulu,
Başbakan ve Bakanlardan oluşur. Başbakan parlâmento çoğunluğunun
siyasi lideridir. Başbakan Cumhurbaşkanı tarafından TBMM üyeleri
arasından atanır. Bakanlar TB.M.M. üyeleri arasından veya
milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olanlar arasından
Başbakanca seçilir, Cumhurbaşkanınca atanır. Bakanlar Kurulu hükümet
programını hazırlar, program TBMM'de okunur ve güvenoyuna sunulur.
Güven oylaması sonucu kabul edilirse Bakanlar Kurulu çalışmalarına
başlar. Hükümet güvenoyu alıp çalışmalarına başladıktan sonra da
meclis tarafından denetlenir. Meclis bu denetleme işini soru, genel
görüşme, Meclis araştırması, Meclis soruşturması ve gensoru
şekillerinde yapar.
Başbakanın Görevleri
Bakanlar Kurulu'na başkanlık eder Bakanlıklar arasında
işbirliğini sağlar Her bakanı denetler Başbakan, emiri
altındakilerin eylemlerinden sorumludur.
Başbakan, bakanların görevlerini kanunlar yönünden gözetler,
önlemler almakla yükümlüdür.
TBMM'nin Hükümeti Denetlemesi
1. Genel Görüşme: Toplumun ve denetim çalışmalarını TBMM Genel
Kurulunca Görüşülmesine denir.
2. Meclis Araştırması: Bilgi edinmek amacıyla yapılan incelemeye
denir. Bu, komisyonlar kurularak yapılır.
3. Meclis Soruşturması: Başbakan veya bakanların görev ve
yetkileriyle ilgili cezaların araştırılmasını sağlar.
4. Soru: Bakanlar Kurulu adına, sözlü veya yazılı, başbakan veya
bakanlardan bilgi isteme
5. Gensoru: Başbakan veya bakanların siyasi yönden sorumluluğu ile
ilgili hükümetin düşmesine veya görevden uzaklaştırılmasına yol
açar.
c. Yargı Organı: Anayasamızın 9'uncu maddesine göre "Yargı
yetkisi, Türk Milleti adın a Bağımsız Mahkemelerce kullanılır."
Hakimler görevlerinde bağımsız olup Anayasaya, kanuna, hukuka ve
vicdanî kanaatlerine göre hüküm verirler.
Yargı organının yüksek mercileri Yargıtay, Danıştay, Askerî Yüksek
îdari Mahkemesi, Askerî Yargıtay, Uyuşmazlık Mahkemesi, Sayıştay,
Anayasa Mahkemesi'dir.
Anayasamızın yargı organları ile ilgili olarak düzenlediği
kuruluşlardan biri de Hakimler ve Savcılar Yüksek Kuruludur. Kurulun
Başkanın Adalet Bakam'dır. Bu kurul adlî ve idarî yargı hakim ve
savcılarının özlük işleri hakkında karar verir.
|
 |
