|
KPSS Türkçe Konu Özeti
Anlatım Bozukluğu Konu Özeti
ANLATIM BOZUKLUĞU
1. Kelimelerin Yanlış Anlamda Kullanılması:
Sözü söyleyenin, kullandığı kelimenin anlamını tam olarak
bilmemesinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğudur.
• Sokakları kapsayan çöpleri, belediye bir türlü kaldırmıyor.
kapsayan: dolduran
• Davranışlarıyla arkadaşlarının üzülmesini sağladı.
üzülmesini sağladı: üzülmesine neden oldu
2. Aynı Anlama Gelen Kelimelerin Kullanılması:
Söyleyeceklerimizi en az kelimeyle anlatmalıyız. Buna duruluk denir.
Cümlede gereksiz kelimelerin kullanılmasından ve duruluğun
bozulmasından doğan anlatım bozukluğudur.
• Öğretmeniyle bütün ders boyunca tartıştı. ("bütün" kelimesi
gereksiz)
• Sanırım o da sizi bekliyor olmalı, ("koyu renkli" kelimelerden
biri çıkarılmalı)
• Bu iş yerinde aşağı yukarı üç-dört yıldan beri çalışıyorum,
("aşağı yukarı" kelime grubu gereksiz)
3. Anlamca Çelişen Kelimelerin Kullanılması: Anlam yönünden
birbiriyle çelişen kelimelerin kullanılması, anlamın bulanık ve
ifadenin çelişkili olmasına sebep olur.
• Bu istek, hiç şüphesiz onun kulağına gitmiş olabilir, ("koyu
renkli" kelimelerin ifade ettiği anlam birbiriyle uyumsuz)
• Bundan aşağı yukarı tam iki yıl önceydi. ("aşağı yukarı" ve "tam"kelimelerinin
ifade ettiği anlam birbiriyle uyumsuz.)
4. Söz Dizimi Yanlışları (Kelimelerin Yanlış Yerde Kullanılması):
Özellikle sıfat ve zarfların uygun yerlerde kullanılmamasından
doğan anlatım bozukluklarıdır.
• Haber programları tekrar tekrar vurulan sivilleri gösteriyordu.
Doğru dizim: (Haber programları vurulan sivilleri tekrar tekrar
gösteriyordu.)
• Cumhurbaşkanı birkaç gün içinde yapımı tamamlanan fabrikayı
hizmete açacak.
Doğru dizim: (Cumhurbaşkanı yapımı tamamlanan fabrikayı
birkaç gün içinde hizmete açacak.)
5. Özne Eksikliği: Bu tür hatalar genellikle birleşik
cümlelerde yapılır. Birleşik cümledeki yargılar tek özneye bağlanmak
istenir. Eğer cümlelerin özneleri farklıysa anlatım bozukluğu ortaya
çıkar.
• Katilin tabancası alındı, karakola götürülerek sorgusuna başlandı.
(bu cümlenin ikinci bölümünün öznesi "ka-tH'dir.Söylenmediği için
karakola götürülüp sorgusuna başlananın, birinci cümlenin öznesi
olan "katilin tabancası" olarak algılanmaktadır.)
6. özne - Yüklem Uyuşmazlığı: Bir cümlede özne ile yüklem;
kişi, teklik - çokluk, olumluluk - olumsuzluk bakımlarından uygun
olmalıdır.
Otobüste bir ben bir de o yaşlı adam kalmıştı, (kalmıştık)
Yürümekten ayaklarım ağrıyorlar, (ağrıyor) Hiçbirimiz onu yeteri
kadar tanıyorduk, (tanımıyorduk)
Eve geç döneceğimi sen de o da biliyordu.
(biliyordunuz)
Kimse seni suçlamadı; sana hak verdi. (....; herkes sana hak verdi)
7. Nesne Eksikliği: Birleşik cümlelerde iki farklı yüklem
vardır. Fiil kökenli yüklemlerin bazıları nesne ister, bazıları
istemez. Nesne isteyen fiil cümlelerinde nesneyi kullanmamak hataya
sebep olur.
• Her gün ona telefon açıyor ve çok sevdiğini söylüyordu.
Her gün ona telefon açıyor ve onu çok sevdiğini söylüyordu.
• Doktor, çocuğun dişini çekip eve gönderdi. Doktor, çocuğun dişini
çekip onu (çocuğu) eve
gönderdi.
8. Dolaylı Tümleç Eksikliği: Birleşik cümlelerde dolaylı
tümleç isteyen fiileri dolaylı tümleçsiz kullanmak hataya sebep
olur.
• Onu gördü ve her şeyi anlattı. Onu gördü ve ona her şeyi anlattı.
• Hasan, benden nefret ediyor, düşmanca davranıyordu.
Hasan, benden nefret ediyor, bana düşmanca davranıyordu.
9. Yüklemin Yanlış Kullanılması: Birleşik cümlelerde
fiillerin çatı, olumluluk - olumsuzluk bakımlarından uyuşmamasından
doğan hatadır.
• Bir şişe kolonya alınarak hastayı ziyaret etti.
edilgen etken
• Bir şişe kolonya alınarak hasta ziyaret edildi.
edilgen etken
• Bir şişe kolonya alarak hastayı ziyaret etti.
edilgen etken
• Leyla Hanım oldukça titiz fakat kibirli değildi.
Leyla Hanım uldukça titizdi fakat kibirli değildi.
10. Yüklem Eksikliği: Farklı yüklem isteyen birleşik
cümlelerde yüklemlerden birinin kullanılmaması ndan doğan hatadır.
• Sabaha kadar dans ve müzik dinlediler. Sabaha kadar dans ettiler
ve müzik dinlediler.
• Başbakan fabrikaya geldiğinde halk oyunları ve kurban kesilerek
karşılandı.
Başbakan fabrikaya geldiğinde halk oyunları oynanarak ve kurban
kesilerek karşılandı.
11. Tamlama Yanlışlıkları: Tamlayanın belirsizliği, cümlede
anlam kopukluğuna sebep olur.
• Geldiğini görmedim, (senin geldiğini mi onun geldiğini mi?)
• Çocuk ilgi ister çünkü ilgisizliğe tahammülü yoktur.
Çocuk ilgi ister çünkü çocuğun ilgisizliğe tahammülü yoktur.
• Doğa ve toplumsal olayları inceledik.
Doğa olaylarını ve toplumsal olayları inceledik.
• Vali her konuda tüm ölemleri alması gerekirdi. Valinin her konuda
tüm önlemleri alması gerekirdi.
12. Noktalama Eksikliği: Adlaşmış sıfatlar-
dan, sıfat-fiillerden sonra ya da özneyi belirlemek
için özneden sonra virgül kullanmak gerekir. Kulla-
nılmazsa cümlede anlam ikiliği oluşur.
• Kapıcı kadın yazarımızla görüştü. Kapıcı, kadın yazarımızla
görüştü.
• Genç kızın elindeki çantayı almaya çalıştı. Genç, kızın elindeki
çantayı almaya çalıştı.
• İhtiyar polis müdürüne her şeyi anlattı. İhtiyar, polis müdürüne
her şeyi anlattı. İhtiyar polis, müdürüne her şeyi anlattı.
13- Yardımcı Fiilin Eksikliği
Cümlede yardımcı fiilin gerektiği hâlde bulunmaması anlatım
bozukluğuna neden olur.
Öğretmen, öğrencilerin sorular karşısında sabırlı olmalı ve
yılgınlığa düşmemelidir.
14- Gereksiz Yardımcı Fiillerin Kullanılması
Yardımcı fiilin, gerekmediği yerde kullanılması cümlede sadeliği
bozar.
"Öğrenciler, tarih öğretmeninden konunun tek rarı isteğinde
bulundular." cümlesinde "tekrarı iste ğinde bulundular" yerine
"tekrarını istediler" deme! yeterlidir.
"Bu akşam en çok istek alan parça sanatkârlar ca okundu." cümlesinde
"istek alan" yerine "isteni len" denmelidir.
15. Eklerin Yanlış Kullanılması
Durum ekleri, kip ekleri ve yapım ekleri yanlı: kullanılarak
anlatım bozukluğu yapılabilir.
"Bahçede kiraz toplayan işçiler oradan döndü, cümlesinde "oradan"
yerine "oraya" olmalıdır.
"Tek hedefimiz ÖSS sınavını kazanıp iyi bir fa külteye girmemizdir."
cümlesinde "girmemiz" yer ne "girmek" almalıdır.
"Akşamları bir araya gelirdik, sabaha kadar eç lenirdik." cümlesinde
"gelirdik" sözcüğü "gelir" o malıdır. "Bu günlerde her şey
pahalılandı." cümk sinde "pahalılandı" sözcüğü "pahalandı" olmalıdıı
"Eşyalarını yukarı kata çıkarttı." cümlesind "çık-" kökü geçişsizdir,
-er, -ar eki oldurgan yapa -t eki ise oldurganlığı burada yine
oldurgan olmuı tur. "çıkarttı" sözcüğü "çıkardı" şeklinde olmalıdır
|
 |
