|
 Eğitim
Bilimleri
Öğretim Stratejileri Yöntem ve Teknikleri Konu
Başlıkları
 Basamaklı Öğretim Programı Konu Özeti
BASAMAKLI ÖĞRETİM
PROGRAMI
Nunley tarafından geliştirilen yeni bir öğ-retme-öğrenme
yaklaşımıdır. Bilgi toplumunun eğitimde yeniden yapılanması sürecine
bağlı olarak geliştirilmiştir. Buna göre öğrenci bilgiyi alan bir
durumdan çıkarılarak bilgiye ulaşan, gerekli olanları alan ve yeni
bilgiler üreten bir durumda ele alınmaktadır. Basamaklı öğretim
programı öğrencilerin
farklı ilgi ve yetenek alanlarına, farklı öğrenme yollarına sahip
olduğu düşüncesi ile C, B ve A basamaklarında belirlenmiş olan bilgi
edinme, bilgileri farklı problem durumları üzerinde kullanarak
görevler belirlemesi ve bu görevleri başarması esasına dayanan bir
öğretme - öğrenme düzeneğidir.
Basamaklı öğretim Programı Modeli (Nunley)
I. Kademe A Basamağı öğrenme
• Yaratıcı düşünme, etkin düşünme, eleştirisel düşünme gibi üst
düzey düşünme yollarının kullanılması
• Öğrencilerin başardıkları görevlerin sonuçlarını tartışması
II. Kademe B Basamağı Öğrenme
• Edinilen temel bilgilerin seçilmesi, uygulanması, farklı
problem durumları üzerinde kullanması
• Öğrencilerin belirlediği görevleri yerine getirilmesi
III. Kademe C Basamağı öğrenme
• Öğrencilerin temel bilgileri öğrenmeleri aşaması
• Öğrencilerin ilgi ve yeteneklerine uygun görev alanlarını
belirlenmesi.
ÖĞRETME - ÖĞRENME SÜRECİNDE YENİDEN YAPILANMA
Millî Eğitim Bakanlığı, 21. yy'ın bilgi toplumunun temel
özellikleri, küreselleşme, Avrupa Birliği'ne uyum çalışmaları,
davranış bilimlerinde ve pedagojide meydana gelen son gelişmeler
ışığında yeniden yapılandırdığı öğretim programlarında bireylerde
bulunması gereken özellikleri aşağıdaki gibi belirlemiştir: (MEB,
2005)
1. Her çocuğun öğrenebileceği, birey olarak kendine özgü olduğu ve
öğrenmenin bireyin gelecekteki yaşamına ışık tutacağı anlayışı.
2. Bilgi kavram, değer ve becerilerin gelişmesi yoluyla "öğrenmeyi
öğenmenin" gerçekleşmesinin ön plana çıkarılması.
3. Öğrencinin, düşünmeye, soru sormaya ve görüş alışverişi yapmaya
özendirilmesi.
4. Millî kimlik merkeze alınarak, evrensel değerlerin
benimsenmesinin sağlanması.
5. Öğrencilerin örf ve âdetlerimiz çerçevesinde ruhsal, ahlaki,
sosyal ve kültürel yönlerden gelişmesinin sağlanması.
6. Öğrencilerin, haklarını bilen ve kullanan, sorumluluklarını
yerine getiren demokratik bireyler olarak yetişmeleri.
7. Toplumsal sorunlara karşı duyarlılığın ön plana çıkarılması.
8. Öğrencinin, öğrenme sürecinde deneyimlerini kullanmasına ve
çevreyle etkileşim kurmasına fırsat verilmesi.
9. Öğrenme-Öğretme yöntem ve tekniklerinde çeşitliliklere yer
verilmesi.
Anlayış ve ilkeleri esas alınmıştır.
Yenilen öğretim programları öğrencilere aşağıdaki alanlarda
yeterlikler kazandırmayı hedeflenmektedir:
• Türkçeyi güzel kullanma becerisi
• Bilimsel araştırma becerisi
• Yaratıcı düşünme, eleştirel düşünme becerisi
• Problem çözme becerisi
• İletişim becerisi
• Girişimcilik becerisi
• Bilgi teknojilerini kullanma becerisi
Çağdaş Eğitimde (Ve Program Geliştirmede) Göz önünde
Bulundurulacak Öğrenci Nitelikleri
• Her öğrencinin öğrenebilir olduğu
• Öğretim sürecinin merkezinde öğrencinin yer alması
• Öğrencinin deneyimlerle (yaparak -yaşarak) öğrenmesi
• Öğrencinin ilgi, yetenek ve gereksinimlerine yer verme
• Öğrenmeyi öğrenme, bilimsel araştır ma yapma, problem çözme,
yaratıc düşünme, eleştirel düşünme, bilgi tek nolojilerini kullanma
gibi üst düzey zi hinsel yetileri geliştirme
• Öğrencinin benlik kavramını, öz güve nini, öz saygısını geliştirme
ve öğrenc nin çok yönlü gelişimini sağlama
• Bilgiye ulaşma, bilgiyi üretme, bilgi yorumlama, bilgiyi paylaşma
özellik! rini geliştirme
Çağdaş Eğitimde (Ve Program Geliştirmede) Göz Önünde Bulundurulacak
İlkeler
Eğitim bilimlerindeki yeni ve çağdaş yaklaşımlar program
geliştirmede ve öğretme-öğrenme etkinliklerini düzenlemede göz
önünde bulundurulması gereken temel ilkeleri şu şekilde
belirlemiştir:
• Evrensel değerlere, ulusal değerlere, eğitimin genel
amaçlarına ve ülkenin eğitim felsefesine dayanma
• Birey (öğrenci) merkezli olma
• Öğrencileri düşünmeye, paylaşmaya, araştırmaya özendirme
• Öğrencilerin üst düzey zihinsel yeteneklerini geliştirme
• Öğrencilerin sosyal duyarlılıklarını geliştirme
• Her öğrenciye uygun öğretim etkinliği (programı) uygulama
• Öğretimde farklı yöntem ve teknikleri kullanma
• Dersler arasında yatay ve dikey ilişkilere dayalı olma
• Araştırma - geliştirme faaliyetleriyle yürütülür olma
• Yaşamla ilişkili olma
Demokratik (Eğitim Sisteminde) Öğretmenin Görevleri
• Her öğrencinin birey olarak önemini ve değerini kabul etme
• Bireylerin problem çözme yeteneklerine ve performanslarına güvenme
ve yer verme
• Demokratik süreci işlemek
• Bireysel farklılıklara saygı duyma
• Bireyselleştirilmiş eğitimi sağlama
Yaratıcı Düşünme
Yaratıcı düşünme, soruları tanımlama, duyarlı olabilme,
sınırları aşma, belirsizliklerle baş etme, esnek ve özgün düşünme
gibi yeteneklerini kapsar.
Yaratıcı düşünme bireyin, yeni, farklı özgün (sentez düzeyi) ve
alternatifli düşünmesi, ürünler ortaya koymasıdır. Yaratıcı
düşünmenin gelişmesi için serbest ve hoşgörülü bir öğretme - öğrenme
ortamı ve geniş hayal gücünü geliştirmeye olanak veren aktivitele-rin
olması gerekmektedir.
Yaratıcı düşünme becerisi; öğrencilerin bir temel fikir ve ürünü
değiştirme, birleştirme, yeniden farklı ortamlarda kullanma ya da
tamamen kendi düşüncelerinden yola çıkarak yeni farklı ürünler ve
bilgiler üretme, olaylara farklı bakabilme, küçük çaplı da olsa bazı
buluşlar yapabilmesi kapsar. Ayrıntılı fikirler geliştirme ve
zenginleştirme sorunlara benzersiz ve kendine özel çözümler bulma,
fikirler ve çözümler ortaya çıkarma, bir fikre, ürüne çok farklı
açılardan bakma, bütüne bakma gibi alt becerileri içerir.
Yaratıcı Bireylerin Başlıca Kişilik özellikleri Şunlardır:
Geniş Hayal Gücü
Yenilikçi, araştırıcı, keşfedici, estetik, esnek
Çok yönlü düşünme Bireyselliği tercih etme Grup onayını aramaz
Özgüveni yüksek Risk alabilen Meraklı sorgulayıcı Gerektiğinde içe
kapalı Ani davranma Ani düşünme
Düşünme yollarını kullanabilme
Zaman zaman iletişime kapalı
Olumlu benlik algısı
Farklılıkları seven
İdealleri olan
Eleştireye açık
Estetik ve artistik davranma
Şakacı ve mizahçı
Gizemli aynı zamanda kompleksli
Kuşkucu
Macerayı sevme
Heyecan duyma
İlgili olma
Spontan (doğal davranma)
• Özgünlük
• Orta düzey bir zeka (yaratıcılık için çok zeki olmak gerekmez).
Okullarda Yaratıcı Düşünmeyi Geliştirme Yollan
• Bağımsız ve serbest öğrenme ortamları
• Hoşgörülü olma
• Merak, keşfetme ve soru-sorma çabalarını destekleme
• Yaratıcı problemlere ağırlık verme
• Öğrenci aktif öğretme yaklaşımları
Okullarda yaratıcılığı geliştirmede kullanılan başlıca yöntemler
şunlardır.
İlköğretimde; rol yapma, drama, şiir yazma, resim yapma, hikaye
yazma
Ortaöğretimde; buluş yoluyla öğretim, proje temelli öğrenme, beyin
fırtınası, araştırma-inceleme, anı yazma, bilimsel hayaller kurma
vb. kullanma
• Sanat, spor ve kültürel etkinliklere yöneltme
Eleştirel Düşünme
Eleştirel düşünme önyargıları ve tutarlığı değerlendirme,
fikirleri, düşünceleri ve iddiaları ayırt etme, birincil ve ikincil
bilgi kaynakları ayırt etme, düşüncelerin ve açıkla maların
yeterliğini ve sonuçların uygunluğu nu belirleme ve değerlendirme
gibi zihinse etkinlikleri kapsar. Zihnin geçerli yöntem
tekniklere dayalı olarak var olan öneri ve düşünceleri
değerlendirmesi, ilgili tüm etkenleri dikkate alması ve sonuçları
değerlendirmesine dayanan düşünme biçimidir.
Eleştirel düşünme, kuşku temelli sorgula-yacı bir yaklaşımla
konulara bakma, yorum yapma ve karar verme becerisidir. Sebep-sonuç
ilişkileri bulma, ayrıntılarda benzerlik ve farklılıkları yakalama,
çeşitli kriterleri kullanarak ıralama yapma, verilen bilgilerin
kabul edilebilirliğini, geçerliliğini belirleme, analiz etme,
değerlendirme, anlamlandırma, çıkarımda bulunma gibi alt
becerilerini içerir. (MEB, 2005)
Eleştirel düşünme, bireyin yaptığı gözlemlere ve ürettiği bilgilere
dayanarak sonuçlara ulaşma sürecidir. Birey bu süreçte bilgiyi
etkili bir biçimde elde ederek, değerlendirir ve kullanır.
Eleştirel düşünme, bireyin kendi düşüncelerini farkında olması,
tutarlı ve farkı olanları ayırabilmesi, başkalarının düşüncelerini
anlayabilmesi, farklılıkları görebilmesi ve çevreyi tanıyabilmesine
ilişkin zihinsel süreçleri kapsar. Böylece bireyler daha doğru
kararlar alabilir ve daha çok yönlü düşünebilir. Eleştirisel düşünme
bireylerin bilgiyi üretme, kullanma ve değerlendirme yapma
etkinliklerinin bir sonucudur.
Birey eleştirel düşünme sürecinde; bilgi üretme ve değerlendirme,
tutarlılık, uygulanabilirlik, yeterlik, bütünleştirme ve iletişim
kurma gibi zihinsel etkinlikleri gerçekleştirilir.
Öğretme - öğrenme süreci öğrencilerin konulara duyarlı olmalarını
açık, eksiksiz ve doğru düşünerek konu alanlarını (bilgi
birimlerini) anlamalarını ve edindikleri bilgiyi günlük yaşamlarnıda
kullanmalarını sağlamalıdır.
Yansıtıcı Düşünme
Dewey'e göre yansıtıcı düşünme, dikkatli, tutarlı, alternatifli
ve etkinlik düşünme şeklidir. Özellikle okul öğrenmelerinin yaşama
aktarılmasının (yansıltılmasının) önemi yansıtıcı düşünmeye yön
vermektedir. Yansıtıcı düşünme bireyin kendisinin ve başkalarının
görüşlerine açık olması, düşüncelerini açıklayabilmesi, ileriyi
görebilmesi ve açık davranabilmesi gibi zihinsel süreçlere dayanır.
Yansıtıcı düşünme sürecinde öğretmen ve öğrencilerin görevleri
• Öğrenme sürecini öğretmen ve öğrenciler birlikte
yönlendirilir.
• Öğrenciler öğrenme sorumluluğunu alır.
• Öğrenci öğrenmede etken (aktif) dir.
• İşbirlikçi öğrenme gerçekleşir.
• Açık ve tutarlı iletişim vardır.
• Öğrenci görüşlerini açıkça söyler.
• Öğrenciler merak duyguları ve araştırma becerileri üzerinde
çalışırlar.
• Eleştiri, hoşgörülü olma ve fikirleri ifade etme sağlanır.
• Öğrencilerin bireysel ve sosyal gelişimi sağlanır.
• Geleceği birlikte kestirirler. Hedeflet belirler ve çaba
gösterirler.
Üst düzey zihinsel işlemler gerçekleştirilir.
Analitik Düşünme
• Bir bütünü parçalara ayırabilme (tümden gelimsel) ve parçalar
ile bütün arasındaki ilişkiyi yorumlayabilme ve farkları ayırt
edebilmeye dayalı etkinliktir.
Yakınsak Düşünme
• Farklı düşüncelerin dayandığı ortak düşünceleri (noktayı)
bulmaya dayalı zihinsel etkinliktir.
Iraksak Düşünme
• Ortak düşünceden (odak nokta) hareketle farklı düşünceler
ulaşabilmeye dayalı zihinsel etkinliktir.
Etkin / Aktif Öğrenme
Öğrencilerin öğrenme sürecine yaparak -yaşayarak (etkin)
katılımını gerektirir. Öğrenciler merak duyarak ve kuşkuyla birlikte
bilgiyi öğrenmelidir. Bu nedenle eğitim bilgi-ledirme değil, bilgiyi
üretme ve kullanma odaklı olmalıdır. Bu nedenle öğrenciler düşünen,
düşündüğü için neyi, niçin ve nasıl yaptığını bilmelidir. Öğrenci
öğrenme sürecine zihinsel olarak katılmalı ve yaparak etkin
olmalıdır. Öğrenci sınıfta bilginin pasif alıcısı değildir. Öğrenci,
bizzat konuşarak, yazarak, soru sorarak, düşünce üreterek,
tartışarak, ilişki kurarak, problem çözerek bilgiyi üretir ve
yaşamında kullanır. Geleneksel eğitimde gerçekli olan ezber bilgi ve
aktarmacı öğretimmodeli yerini merak, kuşkulanma, deneyimlere girme;
araştırma ve uygulama yapma, işbirlikçi çalışma, ortak görüş
geliştirme gibi çalışmalara bırakmıştır. Etkin öğrenmenin
gerçekleştirildiği sınıflarda, işbirlikçi çalışma, karar alma,
özdenetimi sağlama, enerjik olma ve özgüven görülür.
Bu nedenle her öğrencinin öğrenmeyi öğrenme stratejileri ve öğrenme
düzeyleri dikkate alınarak, uygun öğretim etkinlikleri (staretji-yöntem)
kullanılır. Öğrenci öğretimin merkezine alınır. Öğrenciler,
araştırmacı ve bilgi kaynaklarına kendileri ulaşarak elde ettikleri
bilgileri örgütleme ve sunma, bireysel ve grup olarak olarak
sorumluluklar alma ve yerine getirme, etkileşimde bulunma ve ortak
bilgi üretiminde yeterlik kazanırlar.
Aktif öğrenme, öğrenenin öğrenme sürecinin sorumluluğunu taşıdığı,
öğrenene öğrenme sürecinin çeşitli yönleri ile ilgili karar alma ve
özdüzenleme yapma fırsatlarını verildiği ve karmaşık öğretimsel
işleri de öğrenenin öğrenme sırasında zihinsel yeteneklerini
kullanmaya zorlandığı bir öğrenme sürecidir. (Açıkgöz, 2003, s. 17)
Aktif öğrenmenin Temel özellikleri
• Öğrenme sürecinin sorumluluğu öğrencidedir.
• Öğrenci üst düzey ve karmaşık zihinsel süreçleri kullanır.
• Öğrenci araştırma yaparak farklı kaynaklardan bilgiye ulaşır.
• Öğrencinin öğrenmeyi - öğrenme yeteneği gelişir.
• Öğrenme sürecini sorgular.
• Bilgiyi keşfeder, uygular ve değerlendirir.
• Öğrencinin özdüzenleme ve özgüveninin artırır.
• Öğrenci dinleyen değil, katılımcıdır.
• Öğrenmeye güdülenmeyi artırır.
• Öğrenciler işbirlikçi ve bireysel çalışır.
Etkin öğrenme sürecinde öğrenci;
• Bireysel öğretim hedeflerini belirler.
• Öğrenme etkinliklerini planlar.
• Uygun öğrenme staratejilerini seçme.
• Görev ve sorumluluk alma.
• Üst düzey zihinsel becerilerin kullanma.
• Etkinlikte bulunma.
• Öğrenme sürecini değerlendirme gibi aktivitelerde bulunur.
|
 |
