|
 KPSS
Eğitim Bilimleri Gelişim Psikolojisi Konuları
 KPSS
Maslow ve Kendini Gerçekleştirme Teorisi Konu Özeti
MASLOW VE KENDİNİ
GERÇEKLEŞTİRME TEORİSİ
İnsancı görüşün (hümanistik) önemli temsilcilerinden biri de
Maslovv'dur. "Kendini Gerçekleştirme" kavramını ilk kez kullanan
Maslovv her insanın değerli kendine özgü duyarlı ve iyiye yönelik
bir özbene sahip olduğu görüşünde Rogers ile birleşmektedir. Maslovv'
un inancına göre olanak sağlandığında, her insan eninde sonunda
kendini gerçekleştirerek, gizil güçlerinin farkına varacaktır.
Maslovv'un çalışmaları sağlıklı kişiliğin nasıl oluştuğu üzerinde
odaklaşmıştır Sağlıklı bir kişiliğin gelişebilmesi için gerekli olan
gereksinmelerden oluşan piramit biçiminde bir gereksinmeler
hiyerarşisi ortaya koymuştur. Bu gereksinmelerin en tepesinde
kendini gerçekleştirme gereksinmesi bulunmaktadır Ancak kişinin
kendini gerçekleştirmek için güdülenebilmesi, daha alt basamaklarda
yer alan fizyolojik güvenlik ait olma ve saygınlık sağlama ile
ilgili temel gereksinmelerin yeterince sağlamasına bağlıdır Temel
gereksinmelerine doyum sağlayan insan kendini gitgide daha özgür ve
iyi hissedecek sonuçta kendisinde varolan tüm potansiyelleri açığa
çıkaracaktır Yanı gerçek anlamda 'kendisi olacak Maslovv'un
deyimiyle "neyi olabilirlerse onu olmalılar", sözünü yerine
getirecektir. Psikopatoloji insanın temel, doğal kendini
gerçekleştirici yapısı engellendiğinde ortaya çıkar İyi ve doğru
olan bu gerçekleşme eğiliminin desteklenmesi kötü olana ise ket
vurulmasıdır.
Maslovv'un piramidiyle ilgili önemli noktalar:
1. Üst düzeydeki bir gidebilmek için alt düzeydeki bütün
güdülerin doyuma ulaşması gerekliliği yoktur. Belirli bir derecedeki
doyumluluk insanı öbür düzeye hazır hale getirebilir
2. Düzeyler arasında bireyden bireye farklılıklar olabilir, bazı
kimseler için sosyal ilişkiler kurarak insanlarla yakınlaşma güdüsü
emniyet ve korunmadan daha önce gelebilir
3. İnsanların içinde bulunduğu aile ortamı ve kültürün değerleri
hangi düzeydeki güdülerin daha belirgin ve baskın rol oynayacağını
saptar.
Kendini Gerçekleştiren İnsanların Özellikleri
Maslovv, kendini gerçekleştirme ve büyüme gereksinmesine üzerine
yaptığı çalışmalarda, kendini gerçekleştirme sürecine giren
insanların, ortalama insanlardan daha farklı özellikler taşıdığını
ifade etmektedir Bu insanlar psikolojik açıdan sağlıklıdırlar.
Psikolojik açıdan sağlıklı olmanın ne anlama geldiğinin tam ve kesin
bir tanımı yoktur Ancak psikolojik sağlığın ne olduğunu bir parça so-mutlaştırabilmek
için, Maslovv'un kendini gerçekleştiren insanların özelliklerine
ilişkin belirlediği aşağıda kısaca özetlenmiştir.
1. Kendilerini ve doğayı olduğu gibi kabul ederler. Sağlığı yerinde
olan kimseler kendilerini kuvvetli ve zayıf yönleri ile olduğu gibi
kabul ederler, kendilerinden hoşnutturlar. Ancak kendinden hoşnut
olma, kendini beğenmişlikle aynı anlamda değildir. Psikolojik
sağlığı yerinde olan insanların kendilerine olduğu kadar başka
insanlara da saygıları vardır, Diğer insanların farklı duygu ve
düşüncelerini hoşgörü ile karşılayarak, onları da oldukları gibi
kabul ederler.
2. Gerçeği olduğu gibi algılayıp içinde bulunduktan ortama, içinde
bulundukları koşulları önyargısız, olduklan gibi algılarlar. Bu
nedenle geleceğe yönelik, uygun tahminlerde bulunabilirler. Çevresel
koşullan çevrelerinde bulunan kişi özellikler, ile birlikte olduğu
gibi kabul edebilirler, eksikliklerinden ve hatalarından aşırı
düzeyde rahatsız olmazlar.
3. Daha derin kişiler arası ilişkiler kurabilirler. Kendini
gerçekleştiren kişi herkese karşı sevgi ve sempati duyabilirler.
Kendilerine güvenli oldukları için başka insanlarla derin ve
seveceni ilişkiler kurmakta zorlanmazlar.
4. Yaşamdan gerçekten doyum alırlar. Buinsanlar yeni güne keyifle
başlayabilirler.
5. Özerk bir yapıları vardır. Çevrelerinden bağımsızdırlar. Temel
gereksinmelerini gidermiş oldukları için kişisel psikolojik
büyümelerine yönelik güdülerine uygun davranırlar Düşünce ve
davranışlarında bağımsızdırlar neyin doğru neyin yanlış olduğuna
kendi özerk değerler sistemine uygun olarak karar verirler
Yaşamlarında kendi ayakları üzerinde dururlar.
6. Yaratıcıdırlar. Kendilerine güvenleri tam olduğu için hemen
düşünüp, üretebilirler.
7. Sıklıkla doruk yaşantılar geçirebilirler.
Doruk yaşantısı ile yaşantısının anlamı kavradığı coşku dolu
anlardır Derin estetik yaşantılar yaratıcılık anları sevginin en
yoğun hissedildiği anlar doruk yaşantılara örnekler olarak
verilebilir. Geçirilen böyle doruk yaşantılar kendini
gerçekleştirmenin geçici anları olarak kabul edilmektedir.
8. Demokratik bir kişilik yapısına sahiptirler. Bilgilerinin sınırlı
olduğuna, her zaman herkesten bir şeyler öğrenebileceklerine
inanırlar Koşulları ne olursa olsun her insana saygılıdırlar,
onların görüş ve isteklerini dikkate almaya açıktırlar.
9. Kendiliğinden, doğal davranırlar. Yapmacık davranışlara bürünmek
gereğini hissetmezler, içlerinden geldiği gibi doğal ve
saydamdırlar.
10. Kendileri dışında sorunlarla da ilgilenirler. Kendileri dışında,
diğer insanlara da katkıda bulunabilecek bir amaçları vardır.
Düşünceleri kişisel olmaktan çok evrenseldir.
11- Amaçlar ve araçlar arasındaki uygun ayınmlan yapabilirler.
Davranışları amaca yöneliktir. Varmak istedikleri amaçlar da
"insanlığın özgürlüğü" gibi daha soyut ve üs düzey kavramlardır.
Araçları amaca ulaşmak için kullanırlar. Örneğin "para" onlar için,
sadece amaca ulaşmalarına yardım edebilecek bir araçtır.
12. Yalnız kalabilme gücüne sahiptirler. Zaman zaman tek başına
kalmaktan hoşlanırlar. Kendi kendilerine yetebilen insanlardır.
13. İnsanlarla birlikte olmaktan hoşlanırlar, ancak toplumsal
kalıplara karşı çıkarlar.
İnsanlara yardımcı olmaktan, onlarla birlikte olmaktan da zevk
alırlar. Ancak kendi davranışlarının toplumsal etkiler tarafından
biçim-lendirilmesinden hoşnut olmazlar.
14. Düşmanca olmayan bir mizah anlayışına sahiptirler. En sıkıntılı
anlarda bile gülünebilecek bir şeyler bulabilirler. Olayların
gülünecek yanlarına hemen bulup çıkarabilirler. Ancak yaptıkları
espriler başkalarını küçültücü değildir. Yukarıda değinilen
özellikler Maslovv'a göre psikolojik sağlığı yerinde, kendini
gerçekleştirmiş insanların 'özellikleridir. Ancak hemen eklemek
gerekir ki, çok az sayıda insan, bu özelliklerin tümünü kişiliğinde
toplamaktadır.
KISACA:
Bireyi diğer kişilerden ayıran, bireye özgü ve tutarlı olarak
gösterilen davranış özelliklerinin kişiliği oluşturduğu kabul
edilmektedir. Bazı psikologlara göre kişilik gelişimi farklı
dönemler içinde ortaya çıkmakta ve bireyin belli bir dönemdeki
kişilik özellikleri, onun diğer gelişim özellikleriyle ilişkili bir
biçimde oluşmaktadır.
Kişilik gelişimini açıklayan kuramlar içinde adı en çok
duyulanlardan biri, Sigmund Fre-ud'un psikoanalitik temele dayanan
kişilik kuramıdır. Freud'a göre yeni doğmuş bebekler farklı
aşamalardan geçerek kişiliklerini geliştirirler. Oral, Anal, Fallik,
Latans ve Genital dönem olmak üzere beş aşamada ortaya çıkan kişilik
gelişimi dönemlerine, psikoseksüel gelişim dönemleri adı
verilmektedir. Psikoanalitik kuramda, yaşamın ilk altı yılına denk
gelen oral, anal ve fallik gelişim dönemlerinde geçirilen
yaşantıların önemleri vurgulanarak, o dönemlerde geçirilen
yaşantıların izlerinin hiçbir zaman tümüyle yok olmadığı ve
yetişkinlik yıllarında da davranışları etkilemeye devam ettiği öne
sürülmektedir.
Kişilik gelişimini dönemler içinde ele alan bir başka kuramcı
Erikson'a göre de kişilik gelişimi dönemleri, temellerinin biyolojik
olarak belirlendiği hiyerarşik bir sıra içinde ortaya çıkmaktadır.
Kişiliğin oluşmasında olgunlaşma ile birlikte geçirilen yaşantıların
etkisi de büyük olmaktadır. Yaşamı boyunca birey, gelişim
dönemlerinin her birinde, o gelişim dönemine has bir karmaşa ile yüz
yüze gelir. Birey bu karmaşanın üstesinden gelecek olursa, benliğine
yeni bir özellik kazandırarak, bir sonraki döneme daha da güçlenmiş
olarak geçer. Erikson'un Psiko-Sos-yal Gelişim Dönemleri olarak
adlandırılan kişilik gelişimi dönemleri içinde yaşanılan karmaşalar
şöyle sıralanabilir:
Temel güvene karşı güvensizlik (0-1 yaş),
Özerkliğe karşı kuşku ve utanç (2-6 yaş),
Girişimciliğe karşı suçluluk (4-6 yaş),
Çalışma ve başarılı olmaya karşı aşağılık duygusu (7-11 yaş),
Kimliğe karşı kimlik bocalaması (12-17 yaş),
Yakınlığa karşı uzaklık (ilk yetişkinlik dönemi),
Üreticiliğe karşı durgunluk (yetişkinlik dönemi),
Benlik bütünlüğüne karşı umutsuzluk (olgunluk dönemi).
Rogers ve Maslovv gibi insancı yaklaşımın temsilcileri olan
kuramcılar ise, kişilik gelişimini açıklarken, benlik yapısı
üzerinde durmaktadırlar. Benlik yapısını özben ve benlik tasarımı
bir arada oluşturmaktadırlar. İnsancı yaklaşıma göre her insanın
benlik yapısının temelinde doğuştan getirdiği olumlu, iyi,
yaratıcı,özellikler bulunmaktadır.Geçirilen yaşantılar uygun
olduğunda ,bu özellikler açığa çıkarak bireyin kendini
gerçekleştirmesi söz konusu olabilir. |
 |
