|
 Eğitim
Bilimleri
Öğretim Stratejileri Yöntem ve Teknikleri Konu
Başlıkları
 Öğretim Teknikleri Konu Özeti
Grupla öğretim
Teknikleri
Başlıca grupla öğrenim teknikleri ve her bir tekniğin önemli
özellikleri aşağıda kısaca açıklanmıştır.
BEYİN FIRTINASI (FİKİR TARAMASI)
Yaratıcı problem çözme gücünü amaçlayan grup tartışması
tekniğidir. Katılımcılar yaratıcı düşünme ve hayal kurma yoluyla bir
konuya çözüm getirmek üzere fikirlerini özgürce sunarlar. Tekniğin
temel amacı, öğrencilerin fikir üretmelerini ve ifade etmelerini
sağlamaktır. Üst düzey tartışma tekniği olarak ta kullanılır. Teknik
A. Osbourne tarafından geliştirilmiştir.
İki bölümden oluşur:
1. Fikir üretme
2. Fikirleri değerlendirme
Fikir üretme aşamasında grupta problem çözmekle görevlendirilen
üyeler mümkün olduğu kadar çok fikir ileri sürerler. Akıllarına
geleni söylerler. Zaman zaman çılgın, ilginç, düşünülmemiş fikirler
de ortaya çıkabilir. Fikirler ile igili yorum, yargılama, eleştiri
yapılamaz, düşünceler yönlendirilmez, herkes birbirinin fikrini
dinler, fikirler tahtaya ya da kağıtlara yazılır oturumun sonunda
genel bir değerlendirme yapılır.
Doğal konuşma yapılır. Neşeli bir ortam oluşturulur. İyi-kötü,
doğru-yanlış gibi yargılamalar kullanılmaz. Fikirlerin niteliğinden
çok niceliği önemlidir.
Fikirlerin değerlendirilmei aşamasında ise katılımcıların fikirleri
sınıflandırılır, yeni ilişkiler kurulmaya çalışılır, oylamaya
yapılarak sıralanır ve değerlendirme yapılır.
Beyin fırtınası tekniğinin özellikleri
• Problemlere alışık olunmayan, özgün ve beklenmeyen çözümlerin
bulunması
• Yaratıcı problem çözme, hayal kurma ve fikirlerini ifade etme
becerisini geliştirir.
• Fikir üretme ve fikirlerin değerlendirilmesi olmak üzere iki
bölümden oluşur.
• Özgür ve güvenilir bir tartışma ortamı sağlanır. Fikirler
yönlendirilmez, eleştirilmez ve yargılanmaz.
• Aktif katılım sağlanır.
• Tartışma konuları öğrencinin ilgi düzeyine ve gelişim
özelliklerine uygun seçilir.
Tekniğin uygulama aşamaları
• Etkinliğin amacını ve problem durumu açıklama
• Etkinliğin zaman sınırını belirleme ve açıklama (ortalama 5-15
dakika)
• Etkinliklere tüm öğrencilerin katılımı sağlanma
• Fikirler alınmalı, eleştiri ve yorum yapılmamalı
• Elde edilen fikirler tahtaya ya da kartonlara yazılmalı
• Olabildiği kadar fazla miktarda fikir elde edilmeli
• Zevkli, eğlenceli ve katılımcı bir ortam sağlanmalı
• Etkinliklerin sonunda fikirler analiz edilerek (oylama ya da
puanlama yapılarak) değerlendirme yapılmalı
GÖSTERİ (DEMONSTRASYON)
Demonstrasyon bilgi edinmek, ilgi uyandırmak ve çalışma
standardını geliştirmek, göze ve kulağa aynı anda hitap etmek
suretiyle bir işin nasıl yapıldığını göstermek için başvurulan bir
gösteri tekniğidir. Bir işin nasıl yapıldığını göstermek yazılı ve
sözel öğretimden çok daha etkilidir, bunlara ek olarak denilebilir
ki: "Güvenilir bilgi elde etmede demonstrasyon yüksek standarda
sahip tekniklere örnek oluşturur." (bilen 2006, Hatc-her ve Andrevvs,
963:117) "Belirli olgu veya olaylara ilişkin ilkeleri açıklamak, bir
takım teknik ve becerileri gözetmek amacıyla bir şeyi başkalarının
önünde deneme veya yapma işine gösteri denir." (Oğuzkan, 1985:120)
Temel özellikler
• Öğrencilere bir işin nasıl yapılacağını göstermek, genel
ilkeleri açıklamak ya da bir aracın nasıl çalıştığını göstermede
kullanılır. Hem görme hem de işitme duygularına hitap eder.
• Belli bir konudaki işlemleri göstermek ona karşı ilgi uyandırmakk,
belli öğretim becerilerini model olarak göstermek.
• Gösteri tekniği, bir süreci, bilgiyi ya de olayı inceleyerek
öğrenmek için görse bir sunum olanağı sağlar.
• Öğrenme konusu araç-gereç kullanıla rak somutlaştırılır. Göze ve
kulağa hi tap ettiği için etkilidir.
• Öğrenme konularını somutlaştırmadi anlaşılır hale getirmede, ilgi
çekici du ruma getirmede kullanılır.
Gösteri tekniğinin özellikleri
• Beceri (psiko-motor) davranışın nasıl yapılacağı gösterilerek
beceri öğretimini sağlama.
• Göze ve kulağa aynı anda hitap eder.
• Öğrenme konularını somutlaştırır.
• İlgi ve merak uyandırır. Dikkati çeker.
• Öğretmen göstererek anlatır. (Göster-anlat ilkesi)
• Tüm öğrencilerin gösteriyi izleyebilmeleri sağlanmalıdır.
Gösteri tekniğinin etkili kullanılması
• Plan yapılması
• Materyalin önceden hazırlanması
• Hedeflerin (kazanımın) önceden açıklanması
• Uyulacak kuralların açıklanması
• Tüm öğrencilerin görebileceği ortamın sağlanması
• Etkinlik sırasında soru sorma, öğrencilerin katılımını sağlama
• Teknik kullanılırken beceri ya da görev önce normal hızda
gösterilmesi sonra yavaş hızla tekrar edilmeli, her bir adım
açıklanmalı, gösteri sırasında so-ru-cevap yapılmalıdır.
SORU-CEVAP (SOKRAT METODU)
• Soru - yanıt yöntemi sözel etkileşim yöntemidir. Bu yöntem
öğrencinin konuyu anlayıp, anlamadığını kontrol etmeye yardım eder;
eleştirel düşünme becerilerini geliştirir ve dersin etkili olup
olmadığını değerlendirir, (Somun-cuoğlu, Yıldırım, 2000, Tok, 2006)
Bu yöntemle; düşünme, dinleme becerisi, hatırlamak, akıl yürütme,
yaratıcılık, geri bildirim verme, güdülenme, katılma, konuşma
alışkanlığı sorgulama gibi özellikler geliştirilir.
Öğrencilerin derse katılmasını sağlayan, düşünme ve konuşma
alışkanlıklarını kazandıran önemli bir tekniktir. Sokrat yöntemi
olarak ta bilinir.
Tekniği uygulamada soru önce sınıfa sorulmalı, öğrenciler
düşündürülmeli, sonra soruyu cevaplayacak kişi belirlenmelidir.
Soru-cevap tekniği öğrenileri derse katmak, düşünmeye yöneltmek,
öğretimin etkili ve yetersiz yönlerini belirlemek, anlaşılamayan
konuları belirlemek, önemli bölümleri vurgulamak, pekiştirme vermek
ve konuları belirlemek, önemli bölümleri vurgulamak, pekiştirme
vermek ve konuları açıklayarak tekrar etmek için öğretim sürecinde
kullanılır.
Her öğrencinin cevaplayacağı türden sorular sorulmalıdır.
Doğru cevaplar hemen pekiştirilmeli, yanlış cevaplar yine aynı
öğrenciye ipucu ve ek sorularla düzelttirilmelidir. (Cevap,
öğrenciye bulundurulmalıdır.) Doğru cevap için ipuçları
kullanılmalıdır.
• Farklı türden sorula; (kapalı uçlu bilgi soruları,
ilişkisel-birleştirici sorular, genişletme soruları) sorulmalıdır.
• Soru-cevap tekniği bir dersin giriş bölümünde daha çok dikkati
çekme, etkinlikler bölümünde daha çok öğrencinin derse katılımını
sağlama, sonuç bölümünde ise daha çok öğrenme eksikliklerini
belirleme ve öğretimin etkinliğini belirleme için kullanılır.
Bununla birlikte öğretmenin derste soru -cevabı sıkça kullanmasının
başlıca nedenleri aşağıdadır:
/ Öğrenciyi derse katma (aktif kılma)
/ Öğrencilerin giriş davranışlarını (ön bilgileri) ortaya çıkarma
/ Öğrencileri güdülemek
/ Öğrencileri pekiştirme
/ Öğrencileri düşündürmek
/ Önemli noktaları vurgulamak
/ İlgi ve merak uyandırmak
/ Muhakeme, analiz, sentez, değerlendirme gibi zihinsel yetenekleri
geliştirmek
/ Bilinmeyen bazı konuları öğrencilere buldurmak
/ Önemli konuları vurgulamak
/ Yanlış öğrenmeleri belirlemek
/ Tekrar olanağı sağlamak
/ Öğrenene dönüt sağlamak
/ Sınıfta bir tür iletişimi sağlamak
/ Öğrencilerin öğrenme düzeyini belirlemek
/ Öğrencilerin hatırlamasını sağlamak
/ Cevapları öğrenciye buldurmak
/ Öğretimin kalitesi hakkında bilgi sağlama
Sorularda bulunması gereken özellikler
• Dersin hedeflerine uygun olma
• Öğrencinin düzeyine (hazırbulunuşluğuna) uygun olma
• Açık ve anlaşılır olma
• Önceki sorularla ilgili olmama
• Cevabıma ilişkin ipucu barındırmama
• Düşünme, eleştirme, kanıt getirme gibi zihinsel becerileri
geliştirme
• Öğrenciyi öğrenmeye istekli hale getirme
• Cevaplandırılabilir olma
Sınıfta soru sorma etkinliklerinde şu noktalara dikkat
edilmelidir:
• Soru isme değil, sınıfa sorulmalıdır.
• Her defasında farklı öğrencilerden (gönüllü) cevap istenmelidir.
• Öğrenciler de soru-cevap tekniğine katılacak psikolojik güven
oluşturmalıdır.
• Doğru cevapla anında pekiştireç verilmelidir.
• Yanlış cevap gelmesi durumunda aynı öğrenciye ipuçları vererek
doğru ona buldu-rulmalıdır.
• Farklı tür ve zorlukta sorular sorulmalıdır.
• Öğrencilerin öğrenme düzey ve hızlar dikkate alınmalıdır.
ROL YAPMA (Sosyo-Drama, Psiko Drama)
• Rol yapma, öğrencinin kendi duygu ve düşüncelerini başka bir
kişiliğe girerek ifade etmesini sağlayan bir öğretme tekniğidir.
Öğrencinin iyi rol yapabilmesi için yaratıcı düşünce önemlidir.
(Demirel, 2004)
• Rol yapma, tekniğinde konu ya da durum sınıfta dramatize edilir.
Öğrenciler oynayacakları role uygun bir karaktere bürünerek empati
yaşarlar. Aynı zamanda tarafsız düşünme yeteneklerini geliştirirler.
Öğrenci kendisini (farklı bir kişiymiş gibi) daha rahat ifade ederek
gerçek yaşamda karşılayabileceği birçok durumu rol oynarak yaşar.
• Rol yapma, öğrencinin belli bir durum, olayı ya da düşünceyi oyuna
dönüştürerek anlattığı ya da dramatize ettiği bir etkinliktir.
• Rol yapmada birey başkasının rolüne girerek kendi duygu ve
düşüncelerini oynar. Roller önceden dağıtılır ve bireyler bu rolleri
oynarlar. Öğrenci kendisini başka birisinin yerine koyar, duygu,
sezgi, sempati, öfke ve sevgi gibi özellikler yaşar. Öğrenci
merkezli fakat öğretmen tarafından yapılandırılan ve yönetilen bir
tekniktir.
DRAMA (Bağımsız rol yapma)
Drama öğrencilerin hangi durumda nasıl davranmaları gerektiğini
yaşayarak öğrenmelerini sağlayan bir öğretme tekniğidir.
Problem çözme ve iletişim kurma yeteneğini geliştirir. Bu teknik,
bilinen en eski öğretme tekniklerinden birisidir. Çok kullanışlı ve
yararlı olduğu için günümüzde okullarda yaygın olarak
kullanılmaktadır. Drama tekniğini yararları şöyle sıralanabilir:
(Demirel, 2004)
1. Etkili ve dikkatli dinleme yeteneğini geliştirir.
2. Kişinin kendine olan güvenini artırır.
3.Anlama yeteneğini ve yaratıcılığı artırır.
4. Akıcı konuşmayı geliştirir.
5. Dile hakimiyeti ve iyi ifade yeteneğini geliştirir.
6. Dile hakimiyeti ve iyi ifade yeteneğini geliştirir.
• Dramada birey kendi açısından yaklaşır ve ne yapması gerektiğine
ilişkin (doğaçlama) rol oynar. Bireysel beklenmedik durumlarda nasıl
davranması gerektiğini çözer. Öğrencinin kendi duygu ve
düşüncelerini, başka bir kişiliğe girerek ifade etmesini sağlayan
bir tekniktir.
• Öğrencilerin aktif katılımını sağlayarak, yaparak-yaşarak
öğrenmesini sağlar.
• Öğrencinin nasıl davranması gerektiğini yaşayarak öğrenmelerini
sağlayan bir tekniktir.
Rol Yapma ve Drama Tekniklerinin Temel özellikleri
• Öğrencilerin yaratıcıklarını geliştirir.
• Empatiyi geliştirir.
Duyuşsal ve sosyal davranışların öğrenilmesini sağlar.
Sosyal etkileşimi artırır.
Kendini ifade etme gücünü geliştirir.
Farklı bireysel ya da sosyal durumları anlamasını ve hazır olmasını
sağlar.
MİKRO EĞİTİM
Mikro öğretim öğrenci tarafından yapılan (kısa süreli olarak)
bir davranışın gözlemesi, gözlemin kayıt edilip öğrenciye
hatalarının belirtilmesi ve davranışın belli bir yeterlik düzeyine
gelene kadar öğrenciye tekrar ettirilmesi ve her tekrarda hataların
belirtilip düzeltilmesi yoluyla öğrencilerin davranışı belli bir
yeterlik düzeyinde kazanmasını amaçlayan bir öğretim tekniğidir.
Anlaşılacağı üzere mikro öğretimin psikomotor becerilerin
kazandırılmasına yönelik derslerde kullanımı daha etkilidir.
"Öğret-yeniden öğret" süreci gerçekleştirilir. Öğretim süresi,
sınıftaki öğrenci sayısı ve konu bakımından küçültülmüş ve
yoğunlaştırılmış bir öğretim deneyimidir. Normal öğrenme ve öğretim
süreçlerinin karmaşıklığını basitleştirmeyi amaçlayan bir laboratuar
öğretim yöntemidir. Öğretmen adaylarının mesleğin gerektirdiği rol
ve davranışları kazanmalarında mikro öğretim uygulamalarının katkısı
büyüktür. (Küçükahmet, 2003)
Mikro öğretim tekniği öğrencinin kendi performansını izleyip
eksiklerini kendisinin (görsel ya da sözel kayıt aracılığıyla) ve
izleyenlerin katılımıyla görüp, performansını düzeltmesini sağlar.
• Öğretmen eğitimde kullanılan ve az sayıdaki öğrencinin (4-5
kişilik) grup çalışmalarıyla gerçekleştirdiği bir tekniktir.
• Dersler kısa tutulur. (5-20 dakika)
Tekniğin aşamalan
• Öğrenci ders planını yapar
• Konusunu sunar.
• Sunu, kamera, video, teyp vb. kayda alınır.
• Dersten sonra sunu birlikte izlenir, tartışılır ve
değerlendirilir.
• Alınan dönüt ışığında dersler yeniden düzenlenir.
• Sunu tekrarlanır ve kayıt yeniden yapılır.
• Son değerlendirme yapılır.
EĞİTSEL OYUNLAR
• Eğitsel oyunlar, bireylerin fiziksel, zihinsel yeteneklerini,
sanatsal ve estetik niteliklerini ve becerilerini geliştiren,
yaşantıyı zevkli kılan (Bilen, 2006) öğrenilen bilgilerin
pekiştirilmesini ve daha rahat bir ortamda tekrar edilmesini
sağlayan etkinliklerdendir. Bilgilerin pekiştirilmesi, zihinsel
yeteneklerin geliştirilmesi için kullanılan oyunlar neşeli ve rahat
bir ortam sğlamakta sınıf için çalışmalara da değişiklik
getirmektedir. Eğitsel oyunlarla derste konular daha ilgi çekici
duruma getirilebilir, etkin olmayan öğrencilere, derse katılma
olanağı sağlanır. (Tok, 2006) Öğrenciler oyun oynayarak öğrenir.
Okul öncesi ve ilk öğretim çağındaki çocukların gelişim özelliğine
çok uygun olduğundan onların çok yönlü gelişimlerini destekler.
Öğrenilen bilgilerin pekiştirilmesini ve daha rahat bir ortamda
tekrar edilmesini sağlayan bir tekniktir.
Öğrencinin çok yönlü gelişimini sağlar.
Öğrenciye neşeli ve rahat ortam sağlanmakta, sınıf içi çalışmalara
da değişiklik getirmektedir.
Konular oyuna dönüştürülerek ilgi çekici duruma getirilir.
Eğitsel oyunlar daha fazla öğrenilen bilgilerin daha rahat ve
eğlenceli bir ortamda tekrar edilerek pekiştirilmesini sağlayan
etkinlikleri kapsar. Konuları ilgi çekici hale getirerek sınıftaki
en pasif öğrenciler bile etkinliklere katılarak çok yönlü
gelişirler.
ALTI ŞAPKALI DÜŞÜNME TEKNİĞİ (E.BONO)
Yaratıcı düşünme becerilerini geliştirmede kullanılan grup
tartışması bir tekniktir. Düşünme öğretiminde kullanılır.
Eleştirisel ve çok yönlü (farklı) düşünmeyi sağlar. Öğrenci bir olay
ya da olgunun tek yönünün olduğunu değil birçok (farklı) yönünün
olduğunu anlar. Öğrencinin bir olayın tek bir özelliğine takılıp
kalmasını önleyen bir tekniktir. Bu teknikte altı değişik renklerde
şapk-lar ve anlamlarını temsil eden düşünceler bulunmaktadır.
Öğrenciler sırası ile kartondan yapılan bütün şapkaları takarak,
görüşlerini belirtirler. Böylece olaylara farklı yönlerden
yaklaşmayı öğrenirler.
Beyaz şapka:
Tarafsız bir şekilde bilgiyi temele alarak düşünür.
Kırmızı şapka:
Önsezilere dayalı olaylara duygusal tepki vermeyi temel alır.
Siyah şapka:
Olaylara eleştirisel ve karamsal yönden bakar.
San şapka:
iyimserlik, Olaylara iyimser ve yapıcı yönden bakar.
Yeşil şapka:
Olaylara yeni ve farklı çözüm yolları bulmak, yaratıcı ve
yenilikçi fikirler üretmeye dayalı düşünür.
Mavi şapka:
Olayların tüm olası yönleriyle gören ve değişkenleri kontrol
altında tutan bakış açısıdır.
Bir olay verilir ve her öğrencinin farkı şapkayı temsil eden
düşünceden bakarak olayı yorumlamaları istenerek yaratıcı düşünceler
ortaya çıkarılır.
EKİPLE ÖĞRETİM
Birkaç uzmanın ve öğretmenin etkinliklerini planlama, sunma,
değerlendirme ve geliştirmede sistemli olarak çalışmasıdır.
BALIK KILÇIĞI TEKNİĞİ
• Kurucusu K. İshikawa'dır.
• Bir problemin (örneğin enerji kullanımı, nükleer enerji, savaş
çıkması vb.) nedenlerini ve alt nedenlerini tanımlamada kullanılan
bir tekniktir.
• Öğrencilerin problemin çeşitli bölümleri arasında derin ilişkileri
kurma ve nesnel düşünme gibi becerilerini geliştirir.
• Bu teknik öğrencilerin problemlere çözüm üretmesini sağlamaz.
Öğrencilerin derin düşünerek olayları ve ilişkileri organize
etmesini sağlar.
• Öğrencilerin birlikte çalışmasını, gerçek aramasını, farklı
görüşlere açık olmasını ve karşıt görüşlerin ortaya çıkmasını
sağlar.
Problem tanımlandıktan sonra, kısa ve öz sözcükler kullanılarak,
nedenlerin ne olabileceği belirlenir ve okların üzerine yazılır.
Daha sonra nedenlerin ayrıntıları üzerinde durulur ve katılımcıların
birbirinin görüşüne saygı duyması sağlanır.
BENZETİM (SİMULASYON)
Benzetim tekniği, bir olay durum, nesne veya aktivitenin yapay
olarak öğretim ortamında tasarlanmasıyla yapılan öğretim
etkinliklerini içerir. Benzetim sınıf içinde öğrencilerin bir durumu
gerçeğe benzer koşullar yaratarak (bu durumla ilgili olarak) eğitici
çalışma yapmalarına olanak sağlayan bir öğretim tekniğidir.
Öğrencilere, gerçek durumlara hazırlık açısından iyi bir deneyim
sağlar. (Tan, 2005)
Gerçeğe uygun olarak geliştirilen yapay bir ortamda ya da model
üzerinde yapılan bir öğretim yaklaşımıdır. Öğrenciler sınıf
içerisinde bir konuyu gerçekmiş gibi alıp, üzerinde çalışma
yaparlar. Gerçek durumların boyutları model üzerinde (gerçek
durumların benzeri durum yaratılarak) ya da sembolik yolla
öğretilir. Öğrencilerin gerçek uygulamalarında tehlikeli ve maliyet
gerektiren durumlarında kullanılır. Sınıf içinde bir olayı gerçekmiş
gibi ele alarak üzerinde eğitici çalışma yapılarak uygulanan bir
öğretim tekniğidir. Gerçek durumların önemli boyutları bir model ya
da resimler ve diğer sembolik yollarla belirlenir. Örneğin;
pilotların uçuş öncesi yapay koşullarda eğitim görmeleri,
astronot eğitiminn uzay koşullarına benzer ortamda yapılması,
tehlike taşıyan bir deneyin bilgisayar benzetim programlarıyla,
bilgisayar üzerinde gerçekleştirilmesi, askerlerin savaş tatbikatı
yapması, tıp öğrencilerinin kadavra üzerinde çalışmaları birer
benzetimdir. Benzetim tekniğinde aynı zamanda sosyal konularda
demokratik ortam, arkadaşlık ilişkileri, uzmanlaşma, savaş
anlaşmaları gibi birçok konunun sınıf ortamında temsili yapılabilir.
Benzetim tekniği öğrenciyi kendisini içinde bulunacağı gerçek bir
durumda düşünerek nasıl davranacağını planlaması, tehlikeli
durumlarda riski azaltmak, mal ve can güvenliğini arttırmak, maliyet
ve karmaşık davranışların aktarılmasındaki etkisinden dolayı öğretme
- öğretme etkinliklerinde kullanılır.
Benzetim tekniğinin avantajları
• Gerçek koşullarda tehlikeli olan durumların sınıf ortamına
getirilmesi
• Öğrencilere anında dönüt sağlaması
• Öğrencilerin aktif olması
• Öğrenmede öğrencilerin sorumluluk olması
• İstendik öğrenme düzeyine gelinceye kadar öğrencilere tekrar yapma
olanağı sağlaması |
 |
