|
KPSS
Eğitim Bilimleri Program Geliştirme Konuları
 KPSS
Program Geliştirme Okuldaki Öğrenme ve Öğretim Programları
OKULDAKİ ÖĞRENME VE
ÖĞRETİM PROGRAMLARI
Okul ve öğrenme
Tekin (2004) Okulda öğrenme sürecini ve öğretim programı
ilişkisini şu şekilde açıklamaktadır:
Birçok öğrenmenin, okul dışında ve bir öğretmen olmadan da
gerçekleştiğini belirtelim. Çocuklar, bisiklete binme, yüzme, futbol
oynama, kendi giysilerini kardeşininkilerden ayırtme etme, yemekten
önce ve sonra ellerini yıkama, gerektiren durumlarda "teşekkür
etme", oyuncaklarını kardeşleriyle ya da arkadaşlarıyla paylaşma
gibi yüzlerce davranışı kazanmış olarak gelir okula. Okula girdikten
sonra da, kişi okulda öğrendiklerinin yanı sıra, okul dışında da bir
sürü şey öğrenir. Okula gelmeden önce ailede, çevrede süregelen
eğitim, okul döneminde de okulda ve okula parelel olarak okul
dışında süregider.
Öğrenme ille de okulda olmaz. Birey, okul dışında da, toplumsal ve
kültürel çevresiyle sürekli etkileşim içindedir. Bu etkileşim
sonunda birey bir şeyler öğrenmekte, yeni davranışlar kazanmakta ya
da onun eski davranışlarında bazı değişmeler olmaktadır. Ne var ki,
okul dışında öğrenilen bu davranışların tümü istenilen, hiç değilse
öncelikle istenilen davranışlar olmayabilir ve çevre öğeleri
arasında tutarlılık olmayabileceğinden herhangi bir davranışın
kazanılması güç ve geç olabilir.
Okullar, önceden saptanan belli özellikleri öğrencilere kazandırmaya
çalışan maksatlı öğretim kurumlarıdır. Maksat da, öğrenci
davranışlarında istenilen değişiklikleri oluşturmak ya da ona yeni
davranışlar kazandırmaktır. Öğrenciler, okulda, önceden belirlenmiş
özellikleri kazandırıcı nitelikteki, seçilmiş ve kendi aralarında
örgütlenmiş öğretim durumları içine sokulur ve söz konusu
özellikleri kazanıp kazanmadıklarını görmek için sık sık yoklanır.
Bu ise, (a) öğrencilere kazandırılacak özellikleri, (b) öğrencilerin
bu özellikleri kazanmalarına hizmet edecek öğretim durumlarını ve
(c) bu özelliklerin kazanılıp kazanılmadığını anlama olanağı verecek
ölçme durumlarıyla, değerlendirme ilkelerini içeren bir öğretim
programını gerektirir. Bu itibarla okullar, belli öğretim
programlarının uygulandığı ya da uygulamaya konulduğu yerler olarak
görülebilir.
Öğretmenlerin okullardaki temel işlevinin ne olduğu ya da ne olması
gerektiği de, bu açıklamalardan kolayca çıkarılabilir. Öğrenci ile
sürekli etkileşim halinde olan öğretmen, öğrencide konunun, onunla
bağlantılı olarak dersin ve Milli Eğitimin amaçları yönünde davranış
değiştirmekle sorumludur. Öyleyse öğretmen, okulda ya da sınıfta
öğrenmeyi kolaylaştırıcı ortamı ve koşulları sağlamak, öğrencinin
etkileşeceği çevreyi düzenlemek durumundadır. Bu işlevini yerine
getirebilmek için öğretmen; (1) öğrencilere kazandırmak istediği
özellikleri (davranışları ya da davranış örüntülerini) saptayıp
belirginleştirmek, (2) öğrencileri kendilerine bu davranışları
kazanılıp kazandıracak öğretim ya da öğrenme etkinlikleri içine
sokmak, (3) ilgili davranışların öğrencilere kazanılıp
kazanılmadığını anlamak için değerlendirme yapmak ve (4) elde ettiği
değerlendirme verilen ışığında, gerekiyorsa, ilk üç maddede
belirtilen işler ya da işlemlerde değişiklikler, düzeltmeler yapmak
zorundadır. Öğretmenin yapması gereken bu işleri, eğitimin her
düzeyine (ilk, orta, yüksek), bütün konu alanlarına (Türkçe, Fen
Bilimleri, Sosyal Bilimler, Matematik) ve belli süreli herhangi bir
öğretim birimine (bir saatlik, bir haftalık, bir dö-nemlik, bir
yıllık) uygulanabilecek bir "Genel Öğretim Modeli(GÖM)" halinde
aşağıdaki gibi göstermek mümkündür.
Dönüt (Feedbacak)
• Öğretimin Aday Hedefleri
• Ön Değerlendirme
• Öğretim Hedefleri
• Öğretim Etkinlikleri
• Değerlendirme
Bu genel öğretim modeline (GÖM) bakıldığında, aslında onun,
öğretmene hazır olarak verilen ya da öğretmence hazırlanan bir
öğretim programını (ders ya da ünite programı gibi) uygulamaya
konulmasını ve söz konusu uygulama sonuçları temelinde düzeltilip
geliştirilmesini içerdiği görülür, "okullar belli öğretim
programlarının uygulandığı ya da uygulamaya konulduğu yerler olarak
görülebilir." Buna göre, öğretmenim, okullarda belli öğretim
programlarının uygulayıcısı olduğunu söyleyebiliriz.
öğretim Programı
Öğrenci davranışında istenilen değişiklik ya da değişiklikleri
oluşturmak ereğiyle ayrıntılı olarak yapılan planlamaya öğretim
programı denir. Bu anlamda bir öğretim programı, "Ne amaçlar,
dersler ve konular listesidir; ne de öğretmenin eline verilen ve
uyması istenen basılı bir kitaptır." Öğretim programı,
"öğrencilerden beklenen öğrenmeyi meydana getirebilmek için
planlanmış faaliyetlerin tamamı olarak tanıımlanabilir."
Öğrencilere kazandırılacak özellikleri, yani erişilecek hedefleri,
bu hedeflere ulaşmak için yapılacak etkinliklerle kullanılacak araç
ve gereçleri, saptanan hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığını anlama
olanağı verecek değerlendirmeyi içeren bir öğretim programı,
öğretmen ve öğrencinin maksadına, tıpkı bir mimarinin planı gibi
hizmet eder. Dikkatlice hazırlanmış bir öğretim programı, öğretmen
ve öğrenciye, nereye gideceklerini ve ilerlemenin her basamağında ne
elde edeceklerini bilme olanağı verir.
Bir öğretim programında sırasıyla şu soruların açık-seçik ve tutarlı
bir biçimde cevaplandırılmış olması gerekir: Niçin eğitim? Neler, ne
zaman ve nasıl öğretilecek? Ne kadar öğrenildiğini nasıl
anlayacağız? Programın hedeflerinin saptanması, saptanan hedeflere
ulaştıracak eğitim durumlarının seçilip düzenlenmesi ve hedeflere
ulaşılıp ulaşılmadığının araştırılmasında işe koşulacak
değerlendirme işleminin belirlenmesiyle bu soruların tümü
cevaplandırılabilir.
Bu durum, daha açık bir ifadeyle, bir öğretim programının
hazırlanması-uygulanma-sı-geliştirilmesi sırasında, aşağıdaki
soruların açık-seçik olarak cevaplandırılması gereğini vurgular:
1. Eğitimin hedefleri neler olmalı, yani öğrencilere hangi
davranışlar ya da davranış örüntüleri kazandırılmalıdır?
2. Öğrenciler, kendilerinde bu davranışların gelişmesi için hangi
öğrenme yaşantılarını geçirmeli ya da hangi eğitim durumları içinde
bulunmalıdır?
3. Öğrenci davranışında istenilen değişikleri oluşturmak ya da
öğrenciye istenilen davranışlar kazandırmak için belirlenen eğitim
durumları nasıl örgütlenmelidir?
4. İstenilen davranışları oluşturma yönünden, yürütülen öğretim
etkinliklerinin ve öğrencilere sağlanan eğitim durumlarının
etkililik derecesi nedir?
5. Dördüncü maddede belirtilen işlemleı sonucunda elde edilen
değerlendin™ verileri ışığında, eldeki programla ve c programın
uygulanmasıyla ilgili ne gib değişikler, düzeltmeler gereklidir?
Eğitim hedeflerinin saptanmasında, yeti; tirilecek birey ya da
bireylerin eğitim gereksinmesi ve gücüyle o bireyin içinde
yaşayacağı toplumun gereksinmeleri, olanakları ve yönelimlerini göz
önünde bulundurmak gerekir. Ayrıca, öğrenci hangi konuda yetiştiri-lecekse,
o konu analiz edilerek konunun unutulmaya karşı dirençli, daha ileri
ve üst düzeydeki öğrenmeler için öğrenilmesi zorunlu olan kısımları
ayıklanıp seçilmelidir. Toplum, konu alanı ve bireye bağlı kalınarak
saptanan aday hedefler, öğrenci davranışında oluşturulmak istenen
değişikliklerdir.
Öğrencilerin sahip olması istenen özelllik-leri, yani programın
hedefleri belirlendikten sonra, o özellikleri kazandırmaya hizmet
edecek eğitim durumlarının seçilip örgütlenmesi gerekir. Öğrencinin
etkileşmesi düşünülen çevrenin ayarlanıp düşünülen çevrenin
ayarlanıp düzenlenmesi demektir bu. Düzenlenmiş eğitim durumları
içine sokulan öğrencilerin uygun öğrenme yaşantıları geçirmesi ve
sonunda onların davranışlarında önceden saptanan değişmelerin
oluşması beklenir.
Öğrenci davranışlarında oluşması beklenen değişmelerin gerçekleşip
gerçekleşmediği, ölçme ve değerlendirme yoluyla araştırılır.
Öyleyse, uygulamaya hazır bir öğretim programında, ne zaman ve ne
sıklıkta ölçme yapılacağı, ölçme işleminde ne tür ölçme araçlarının
kullanılacağı, ölçme sonuçlarının nasıl yorumlanacağı ve bu yoruma
göre ne yapılacağı da belirtilmiş olmalıdır.
Programın uygulanması sırasında elde edilen ölçme değerlendirme
verilerine göre, gerektiğinde, hedeflerin saptanması evresinden
değerlendirme evresine değin, her evrede yapılan işler ve yürütülen
etkinlikler gözden geçirilerek program daha etkili hale
getirilebilir.
|
 |
