|
 KPSS
Ölçme ve Değerlendirme Konuları
 Ölçeklerde
Geçerlilik ve Güvenirlilik
1. Geçerlilik:
Geçerlilik bir ölçme aracının ölçmeyi amaçladığı özelliği, başka
herhangi bir özellikle kanştırmadan, doğru ve tam olarak öl-çülebilmesidir.
Geçerlilik ölçülmek istenen değişkenin, ölçülebilmiş olma
derecesidir. Doğrudan ölçmelerde geçerlik, dolaylı ölçmelere göre
daha yüksektir.
Güvenirlik geçerlik birbirinden tamamen ayrı iki kavram olup elde
edilen istatistik değerleri arasında hiçbir ilişkisi yoktur. Ancak
her ikisinin birlikte olmasıyla ölçek anlam bulur. Örneğin; ölçeğin
güvenilir olması onun geçerliğini garantilemez.
a. İçerik geçerliği: Ölçme aracının tanımlanan davranış tepki
evrenini yeterince temsil edebilmesidir. İçerik geçerliği ölçülen
konudaki tüm boyutlarda oluşan tepki evrenini ölçeğin temsil etme
gücüdür.
b. Yüzeysel geçerlik: Ölçme aracının hangi değişkeni ölçtüğü
hakkındaki uzman görüşüdür. Geçerlik seviyesini sayısal değerle
belirtme olanağı yoktur. Yalnızca kanaatlere göre kabul söz
konusudur. Yüzeysel geçerlik ölçme aracının hangi değişkeni
ölçtüğünü değil, ölçer gibi göründüğünü belirler.
c. Uygulama geçerliği: Ölçülmeye çalışılan değişkenin gerçek
yaşamdaki gözlemlenebilir belirtileri ile ölçme sonuçları arasındaki
uyum, uygulama geçerliğidir. Ölçüt, ölçmek istenen davranışı ne
dereceye kadar yansıtırsa bulunan ilişki ölçme aracının geçerliği
hakkında o derece sağlam bilgi verir. Örneğin; ölçülen değişken
bakımından bireyleri tanıyan başka kişiler onları sıralar, sınıflar
(atılgan - çekingen) gibi ölçüler bireyler hakkında gözlem yoluyla
da aynı veriler toplanır. Elde edilen veriler arasındaki yüksek uyum
ölçeğin geçerliği olduğunu ortaya koyar.
ç. Kestirici geçerlik: Kestirici geçerliğin saptanmasında
izlenen yol şöyledir. Ölçme aracı uygulanarak sonuçlar alınır.
Ölçülen niteliğin görülebileceği yeterli bir süre beklenir.
Belirlenen ölçü açısından durumun değerlendirilmeleri yapılır.
Geliştirilen testin sonuçlan ile ölçüt değişken sonuçlan arasında
anlamlı bir ilişki bulunmuşsa testin tahmin geçerliği olduğu kabul
edilir.
d. Yapı geçerliği: Soyut kavramlara yönelik ölçmelerde önce
ölçülen kavramı tanımlayan kuramlardan biri tercih edilir. Böylece
ölçülmek istenen kavramın yapısı belirlenir. Bu kuramsal yapıya göre
gözlenebilir değişkenler ortaya konur. Son olarak gözlenebilir
değişkenleri ifadelendiren maddeler yazılarak ölçek hazılanır. Ölçek
geliştirildiğinde maddelerin hangi etkenleri temsilen yazıldığını
araştırmacı bilmektedir. Yani teorik yapıya bağlı ölçek yapısı
belirlenir. Ölçeğin uygulanmasından elde edilen veriler "etken
analizi" istatistik tekniği ile işlenir.
e. Ayırt etme gücü: Bir maddenin ayırt etme gücü ölçülen
değişken bakımından birimler arası farklılığı ne ölçüde ortaya
çıkarabildiği ile ilgilidir. Ölçmenin temel amacı ölçülen
nesneler-deki farkı yakalayabilmek olduğuna göre ayırt etme gücü
ayrı bir önem kazanır. Bir maddeye herkes aynı yanıtı vermiş ise
diğer özellikleri ve önemi ne olursa olsun kimseyi diğerinden ayırt
etmediği için maddeyi ölçekte tutmanın bir anlamı yoktur. Ayırt etme
gücü zayıf maddelerin ayıklanması ile ölçek daha kısa ama daha
etkili bir hale getirilmiş olur. Maddelerin ayırt etme gücünün
analizi için bireylerin, ölçekten aldıkları toplam puanı belirlenir
ve bu toplam puana göre en büyükten en küçüğe doğru sıralanır. Ayırt
etme gücünü belirleme tekniklerindeki temel yaklaşım testin
toplamında yüksek puan alanların incelenen madde de yüksek puan
almaları gereğinin karşılanıp karşılanmadığıdır. Aynı şekilde
ölçeğin toplamında düşük puan alanlar grubunda yer alan bireylerin
madde puanlannmda düşük olması gerekir.
2. Güvenirlik: Bir ölçme aracıyla farklı zamanlarda elde
edilen ve aynı nesnelerle ilgili olan bir grup ölçümle ikinci grup
ölçüm arasındaki tutarlılık eğilimine o aracın güvenirliği denir.
Güvenirlik aynı değişkenin bağımsız ölçümleri arasındaki
kararlılıktır.
Aynı süreçlerin izlenmesi ve aynı ölçütlerin kullanılması ile aynı
sonuçların alınmasıdır. Güvenirliğin yüksek olabilmesi, ölçmede
izlenen süreçler ile kullanılan ölçütlerin ayrıntılı olarak
belirlenebilmesine bağlıdır. Dolaylı ölçmelerin yaygın olarak
kullanıldığı sosyal bilimlerde güvenirliği yükseltmek için çok
sayıda ölçüt kullanılmaya çalışılır. Madde veya soru sayısı
arttırılır. Böylece güvenirliği yüksek sonuçlar alınabilir. |
 |
