|
 KPSS
Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Konuları
Rehberlik ve Psikolojik Danışmada Kullanılan Yöntem ve Teknikler
Konu Özeti
A- Gözlem
Gözlem insanın var olduğu günden beri evrendeki canlı ve cansız
varlıklar ve bunların özellikleri hakkında bilgi toplamak için
kullanılan bir yöntemdir.Gözlem, günümüzde bilimsel çalışmalarda
başvurulan moderr bir tekniktir. Gözlem, bilimsel çalışmalardc veri
toplamada ilk teknik olarak kullanıldığ çalışma sonunda toplanan
bilgilerin güvenir liliğini, geçerliliğini kanıtlamak ve kontrol et
mek içinde kullanılmaktadır.
Gözlem Türleri:
1- Gelişigüzel gözlem
2- Sistemli gözlem ya da sistematik gözlem
B- Olay Kaydı
Olay kaydı bir olayla ilgili gözlemin kaydedilmesi tekniğidir.
Çoğunlukla öğretmenlerin öğrencilerini gözlemlerken kullandıkları
bir tekniktir. Amacı öğrenciyi tanımak problemlerini
belirlemek,öğrencilerin yarattığı ya da karıştığı olayları saptamak
ve bu olayın nedenlerini araştırmak ve bu olayı yorumlamaktır. Bir
başka deyişle olay kaydı öğrencinin olumlu ve olumsuz
davranışlarını, başından geçen olay ve bunların, nedenlerini yerinde
ve anında kaydetme yöntemidir.
Olay kaydı, olay kayıt fişine işlenir. Öğretmenin kayda değer
bulduğu her olay olay kaydı fişinde yer alır.Her öğrenim döneminin
sonunda bu fişlerden elde edilen bilgiler değerlendirilmelidir. Bu
değerlendirme sayesinde öğrencinin tutum ve davranışları hakkında
karara varabilir.
C- Mülakat - Görüşme
Görüşme belli bir amaca hizmet etmek için yapılan konuşmadır.
Görüşme günümüzde toplum bilim araştırmalarında ve eği-timbilim
çalışmalarında çok sık başvurulan bir tekniktir. Görüşme soru
yoluyla veri toplama tekniklerinden biridir, sözlü ve yüzyüze olmak
şartıyla görüşmecinin cevap almak amacıyla görüşülene soru
yöneltmesidir. Görüşme bir tür karşılıklı konuşmadır. Ancak bu
karşılıklı konuşma rastgele bir konuşma değil, planlı ve amaçlı bir
konuşmadır.
D- Anket
Anket soru sorarak bilgi toplama yollarından biridir. Ankette
sorular sözlü olarak sorulmadığından anketi uygulayan ile
uygulananın karşı karşıya gelmesi gerekmez.
Anket bireyin belli bir konu veya kendisi hakkında yazılı olarak
bilgi vermesidir. Sorular deneklere kağıtlarda yazılı veya basılı
olarak verilir. Bunlara yazılı cevaplar istenir. Bazı hallerde de
toplu olarak bulunan bireylere grup anketleri uygulanır. Anket
yoluyla bilgi toplama oldukça eski bir yöntemdir.
Anketin olumlu bir teknik olduğuna inanan uzmanlara göre anket
görüşmeden daha güvenilir sonuçlar veren bir yöntemdir. Çünkü anket
dolduran, anketör ile yüzyüze gelmediğinden, çekinmeden ve
sıkılmadan kendini rahat bir şekilde ifade edebilir, değildir.
Anket ile elde edilecek bilgiler görüşmeye oranla daha sınırlıdır.
Çünkü anket görüşmeye oranla daha kısa bir süre içinde tamamlanmak
zorundadır. Bunun temel nedeni de anketin dikkat ve ilginin
dağılmasını önleyecek güdüleyici öğelere sahip olmamasıdır. Anket
görüşme gibi konuya baştan sona bütün canlılığıyla ayakta tutacak
bir karşılıklı konuşma ortamında değil, bilgi verilişinin geniş
ölçüde kendiliğinden güdülenmek zorunda kaldığı bir ortamda geçer.
Anket görüşmeye oranla daha yüzeysel bilgiler kazandıran ve
derinliğine bilgiler için yeterince elverişli olmayan bir tekniktir.
Bunun başlıca nedeni ankete verilen yanıtları kontrol etme o kısıtlı
olmasıdır. Alınacak yanıtların içtenliği ve derinliği konusunda
anket ile görüşme tekniğinin sahip olduğu üstünlük ve sakıncalar
hala tartışma konusudur. Anketin hazırlanması, görüşme sorularının
hazırlanması kadar güçtür.
E- Sosyometrik Teknikler
Sosyometrik teknik bir grubu oluşturan bireyler arasındaki
toplumsal ilişkileri inceleyip ortaya çıkarmayı amaçlayan
tekniklerdir. Sosyometrik tekniklerin okullarda sınıf içi toplumsal
yapıyı incelemede özellikle öğrenciler arası yakınlık ilişkilerini
belirlemede önemli bir yeri vardır. Sosyometrik teknikler ile elde
edilen bilgi tüm sosyal bilim dallarında, özellikle eğitim ve
retıberlikte ve bireyi yönlendirmede kullanılabilir. Sınıf ya da
grup içindeki üyeler arasında mevcut ilişkileri belirlemek amacıyla
kullanılan Sosyometrik teknikler şunlardır:
1) Sosyometri
2) Bu kimdir tekniği
3) Rol dağıtımı tekniği
Sosyometri: Bir sınıf veya grubun sosyal durumunu incelemek,
öğrencinin sınıf içindeki yerini belirlemek veya grubu oluşturan
üyelerin yapısı hakkında bilgi edinmek için kullanılır. Bilgili ve
tecrübeli bir uzman tarafından kullanıldığında bir sınıf içindeki
öğrencileri,, arkadaşlık durumlarını lider duru-mundakileri, izole
olanları, en çok ve en az sevilen öğrencileri ortaya çıkarabilir.
Hatta gözlemle fark edilemeyen bazı durumlar bu teknikle
saptanabilir..
Sosyometrinin çok kalabalık olmayan gruplara uygulanması daha iyi
olur, 30- 40 kişiyi geçen gruplarda iyi sonuç vermeyebilir.
Kalabalık sınıflarda sonuçların sınıflandırılması ve
değerlendirilmesi güçtür.
Kimdir Bu Soru Listesi: Sosyometrinin bir başka şekli olan bu
tekniğin amacı bir grubun içindeki sosyal ilişkileri, arkadaşlık
ilişkilerini, bireyin grup içindeki durumunu belirlemektedir Kimdir
bu tekniği grubu oluşturan bireylerin birbirlerini nasıl
gördüklerini bireyin kendisini nasıl gördüğünü, bireyin grubun diğer
üyelerini nasıl değerlendirdiğini ve onlar tarahndan nasıl
görüldüğünü gösteren bir tekniktir.
Bu teknikte sorular şu şekilde yöneltilir Şu ifadeleri okuyun,
hepsinin yanına uyan arkadaşınızın adını yazın Eğer verilen,
ifadenin birine öğrenci kendini uygun görüyorsa, kendi adını da
yazabilir. 1) Çok çalışkandır. Kimdir bu? Sınıfta yerinde durmaz
kimdir bu? gibi.
F- Derecelendirme ölçekleri
Ülkemizde çok yaygın olmamakla birlikte bazı niteliklerin
saptanmasında ve bu niteliklerin derecelerinin belirlenmesinde
kullanılan bir tekniktir. Özellikle tavır tutumları kanaatleri
değerlendirmek için kullanılan, derecelendirme ölçeğinde birey,
kendi özellik veya özelliklerinden biri hakkında bilgi sahibi olmak
islediğinde cevaplandırılabilir. Birey, başkası veya başkaları
hakkında düşündüklerini derecelendirmek için bu teknikten
yararlanabilir. Derecelendirme ölçekleri kurumların rehberlik
servisi, klinik, ordu yönetim ve endüstride sık kullanılan bir
tekniktir.
G- Problem Tarama Listeleri
Problem Tarama Listeleri bir grubun üyelerini, üzen, düşündüren,
başarılarını etkileyen, gelişmelerini engelleyen sorunlar
bulmak ve gerekli önlemleri almak için başvurulan bir yöntemdir.
Ankete benzer bir tekniktir. Soruların yerini, maddeler hâini almış
sorunlar alır. Problem Tarama Listelerinde sorunlar birkaç alanda
toplanmıştır.
1) Beden gelişimi ve sağlıkla ilgili sorunlar.
2) Okul ortamı ve okul başarısı ile ilgili olanlar.
3) Ev ortamı ve aile ile ilgili olanlar.
4) Geleceğe yönelik ve meslek tercihleri ile ilgili olanlar
5) Arkadaş ilişkileri ve karşı cinsle ilgili sorunlar
6) Ruhsal ve duygusal sorunlarla kişisel öz hakkındaki problemler
7) Boş zamanlarını değerlendirme ile ilgili tercihler
Çoğunlukla öğrencilere sunulan Problem Tarama Listelerinde, pek çok
problemi içeren cümleler sıralanmıştır. Genellikle bu cümleler ya
çok kısadır, ya da problemler maddeler halinde verilmiştir. Problem
Tamına Listelerini dolduran öğrencilerden istenen, kendisinde var
olduğuna inandığı problem karşısına bir işaret koymasıdır. Problem
Tarama Listeleri bireysel rehberlik ve grup rehberliğinde
kullanılır.
H- istek Listeleri
İstek Listeleri genellikle çocuklara uygulanan bir tekniktir.
Çocukların rahatlıkla belir-temedikleri isteklerini veya açığa
çıkaramadıkları arzularını ortaya çıkaran bir tekniktir. Burada
çocuklara olası olan ya da hayali durumlarla ilgili soru ve
cümlelerden oluşan bir liste verilir. Çok paran olsaydı ne alırdın?
Hayatta en çok istediğin şey nedir? İstek Listelerinden elde edilen
verilerle çocukların en yaygın ya da gizli kalmış istekleri
belirlenebilir.
I- Cümle Tamamlama Listeleri
Cümle Tamamlama Listelerinin bir başka şeklidir. Çocuğun okul,
ev arkadaş ve aile yaşamıyla ilgili konular seçilir. Bu konulara
ilişkin Cümleler yazılır. Çocuklara ya bir cümlenin başlangıcı
verilip tamamlaması istenir ya da içinde boşluklar, bulunan cümleler
verilir. Bu boşlukları içinden geldiği gibi doldurması istenir. En
yaygın olan birer cümle tamamlama listesidir.
Keşke babam. Babam kızar..
Samimi olarak cevaplandırıldığında öğrencinin istekleri, tatmin olma
arzuları, umutlan, beklentileri, gizli kalmış duygulan açığa
çıkarılabilir. Bu teknik de sözlü ya da yazılı olarak uygulanabilir
1- Biyografi ve Otobiyografi
Biyografi bireyin bir başkasının yaşamını anlatması veya yazması
otobiyografi bireyin kendi yaşam öyküsünü anlatması ya da kaleme
almasıdır.
Otobiyografi bireyin kendisini, özelliklerini ve sorunlarını nasıl
algıladığını gösteren değerli ipuçları veren bir tekniktir. Son
yıllarda okulda rehberlik derslerinde öğrencilere çok sık kullanılan
bir yöntemdir. |
 |
