|
KPSS Coğrafya Konu Başlıkları
 KPSS
Coğrafya Türkiye'de Ulaşım
TÜRKİYE'DE ULAŞIM
Ülkemizde de ulaşım ekonomik, sosyal ve stratejik bakımdan
halkın yaşamı üzerinde etkili olan önemli bir sektördür.
Cumhuriyetimiz kurulduğunda Türkiye'de ulaşım durumuna bakıldığında
Batı Anadolu'da kısa mesafeler arasında demir yolu ve deniz yolu
ulaşımına dayalıydı. Kara ulaşımı ise katır, at gibi hayvan gücü ile
yapılırdı. Ancak daha sonra öncelikle demir yolu ulaşımına ağırlık
verildi. Ülkemizin farklı köşelerini birbirine bağlayan demir
yolları yapıldı. 1950'den itibaren kara yolu yapımına önem verilmiş,
bunu demir yolu ve hava yolu ulaşımındaki önemli sayılacak
gelişmeler izlemiştir. Ulaşım günümüzde büyük sorun olmaktan çıkmış
olmakla birlikte, kara yollarımızda önemli sayılabilecek trafik
kazaları problemi bulunur. Türkiye'de ulaşımı etkileyen faktörler
doğal ve beşerî faktörler olmak üzere ikiye ayrılır: Doğal faktörler
yeryüzü şekilleri (sıradağlar ve yükselti) ve iklim koşulları (kar
fırtınası, kar yağışı, buzlanma, sis, çığ, sel ve taşkın, aşırı
sağanak, aşırı rüzgâr); beşeri faktörler ise yolların yapımı,
tüneller, köprüler, viyadüklerin yapımı, rayların döşenmesi,
kalifiye eleman ve bunların finansmanıdır.
1. Kara Ulaşımı
a. Kara yolu ulaşımı: Türkiye'de en fazla kullanılan ulaşım
biçimi kara yolu ulaşımıdır. 1948 yılında Türkiye Kara yolları (TCK)
Genel Müdürlüğü kurulmuştur. 1950'lerden sonra kara yolu yapımına
hız verilmiştir. 1960'da toplam asfalt kara yolu uzunluğu 61 bin
km'yi aşarken, 2000 yılı itibariyle, ülkemizde devlet yolu, il yolu
ve köy yolu toplamı 342 625 km olup, bunun 137 bin km civarı asfalt
(bitümlü kaplama) yoldur. Bu yollarımızda 1986'da 1,1 milyon,
1990'da 2,1 milyon, 2000 yılı itibariyse 6 milyon dolayında motorlu
kara taşıtı bulunur.
Ülkemizde kara yolu yapımı yeryüzü şekillerinin engel oluşturması ve
yükselti nedeniyle kara yolu yapımını zorlaştırır. Yer şekilleri,
özellikle de yüksek dağlar nedeniyle kara yolu ulaşımının en fazla
olumsuz etkilendiği bölgeler Doğu Anadolu, Karadeniz ve Akdeniz
bölgelerimizdir. Ulaşım ancak bazı derin vadiler ve boğazlardan
sağlanır. Ülkemizdeki başlıca dağ geçitleri şunlardır: Doğu
Anadolu'da Sakaltutan, Tahir, Yalnızçam; Karadeniz Bölgesi'nde Kop,
Zigana, Kavak, İlgaz; Akdeniz Bölgesinde Çubuk, Teke, Sertavul,
Gülek, Belen geçitleridir.
İstanbul'da 1973'te açılan Boğaziçi Köprüsü ve 1988'de açılan Fatih
Sultan Mehmet Köprüsü ve bunlarla bağlantılı otoyollar ülkede
yaygınlaşmaya başlamıştır. 2000 yılında ülkemizde 1773 km otoyol
bulunur. Bu değer, karayollarımıza oranlandığında ancak %1'ini
oluşturur.
b. Demir yolu ulaşımı: Ülkemizde ilk demir yolu
cumhuriyetimizin kuruluşundan 67 yıl önce, 1856 yılında İngilizlerce
yapılan İzmir-Aydın demir yoludur. Engebeli ve yüksek bir ülke
olduğumuzdan demir yolu yapımı güç ve pahalıdır. 1929 yılında Devlet
Demir yolları (TCDD) Genel Müdürlüğü kurulmuştur. Cumhuriyetimizin
ilk yıllarında 1923'lerde 4138 km olan demir yolu ağı, ikiye
katlanarak 1963'de 8008 km'ye, 2000 yılında 8671 km'ye ulaşır. Ana
demir yolu hatlarımız şunlardır:
Haydarpaşa (İstanbul)-Eskişehir-Ankara-Kayseri-Sivas-Erzurum-Kars
arasındaki kuzey demir yolu hattı.
Eskişehir-Afyon-Konya-Adana üzerinden,
Maraş-Malatya-Elâzığ-Bingöl-Muş-Tatvan-Van ve ayrıca,
Sivas-Erzincan-Erzurum-Kars'a ulaşan Doğu Anadolu hattı ile Elâ-zığ-Diyarbakır-Kurtulan'a
varan Güneydoğu Anadolu hattı.
İzmir'den başlayarak doğuya doğru Gediz ve Büyük Menderes vadileri
boyunca Göller yöresine (İzmir-Manisa-Turgutlu-Uşak-Af-yon ile
İzmir-Aydın-Denizli-Burdur-Isparta ve Eğirdir) ve İç Anadolu'da
Ankara bağlanan ve ayrıca, Marmara Bölgesi'nde Kütah-ya-Balıkesir-Bandırma
hattından oluşan Batı Anadolu hattı.
Karadeniz kıyısına bağlanan Ankara Zonguldak ve Sivas-Samsun hatları
ile Akdeniz kıyısına bağlanan Ulukışla-Mersin ve Os-maniye-İskenderun
kıyı hatları.
Sirkeci (İstanbul)-Edirne hattından kuzeybatıya Bulgaristan'a ve
batıya Yunanistan'a bağlanan, ayrıca Gaziantep'den Suriye'ye,
Mardin-Nusaybin'den Irak'a geçen ve ayrıca, Kars'tan Ermenistan'a ve
Van'dan iran'a bağlantıyı sağlayan dış hatlar.
2. Deniz Ulaşımı
a. Deniz yolları: Liman ve iskeleler arasında yolcu ve yük
taşımacığı deniz ulaşımımızı oluşturur. Türkiye'nin toplam
kıyılarının uzunluğu 8333 km'dir. Ege kıyılarımız 2805 km, Karadeniz
kıyılarımız 1795 km, Akdeniz kıyılarımız 1577 km ve Marmara
kıyılarımız 927 km uzunluğundadır. Türkiye'nin üç tarafı denizlerle
çevrili ve dünyada yalnız başına bir iç denize sahip tek ülke
olmasına rağmen, deniz yollarımız çok fazla gelişememiştir. 1 Temmuz
1926'da Kabotaj Kanunu çıkarılmıştır. 1952'de kurulan Türkiye
Denizcilik Bankası Anonim Ortaklığı ile denizciliğimiz gelişmiş,
yeni limanlar yapılmıştır. İstanbul (Camialtı, Taşkızak, Pendik ve
Tuzla), Gölcük, İzmit'te gemi yapım ve bakım tesislerimiz vardır.
Ülkemiz tersanelerinin toplamı 45'tir. Denizyollarında yolcu taşıma
kapasitesi gün geçtikçe azalırken, yük taşımacılığı artmaktadır.
Ülkemizde 1993'te 4878 gemi ve 5 milyon gros tonluk yük taşıma
kapasitesi bulunurken; bu değerler 2000 yılında artarak 6735 gemi ve
10 milyon gros tonluk yük taşıma kapasitesine ulaşmıştır.
Limanlarımız: Marmara Bölgesi'nde ithalât ve ihracat limanı
olan istanbul Limanı; Ege Bölgesi'nde İzmir Limanı; Karadeniz
Bölgesi'nde Zonguldak, Sinop, Samsun, Trabzon, Rize limanları;
Akdeniz Bölgesi'nde Antalya, Mersin, iskenderun limanları başlıca
işlek limanlarımızdır. 1987 yılında Mersin ve Antalya limanları,
uluslararası ticarete açık "Serbest Bölge" niteliği kazanmışlardır.
Mersin, İskenderun ve İzmit limanları er fazla gelişmiş olan
limanlardır.
Son yıllarda Kuşadası, Kemer, Bodrum, Mar maris, Ataköy ve
Fenerbahçe (İstanbul)'deki yat li manianınız turistik amaçla
kurulmuş ve gelişmiş olup yıl boyunca hizmet vermektedirler.
3. Hava Ulaşımı
Ülkemizde hava yolu ve haberleşmede hav; ulaşımı kullanılır.
Türkiye'de sivil havacılık 1933'd< kurulan Türk Hava Kurumu
tarafından başlatılmış tır. 1960'da ise Türk Hava Yolları (THY)
Anonir Şirketi kurulmuştur. Ülkemizde 1983'den önce : şirket, 32
uçak, 4472 koltuk kapasitesi bulunurker 2000 yılı itibarıyla 40'ın
üzerinde şirket, 150'de fazla uçak ve 20 bin dolayında koltuk
kapasite; bulunur. Modern uçak alımları ve hava limanı yap ma
faaliyetleri devam etmektedir. Ülkemizde siv havacılık ulaşımına
açık olan 34 il bulunur.
Hava limanlarımız: İstanbul'da Yeşilköy'del Atatürk Hava Limanı ve
Kurtköy'deki Sabin Gökçen Hava Limanı; Ankara'da Esenboğa H< va
Limanı, İzmir'de Adnan Menderes Hava Lim; nı ve Çiğli Hava Limanı,
Antalya'da Antalya Hav Limanı ile Muğla'da Dalaman Hava Limanı
başlıc önemli hava limanlarımızdır. Bunlar vasıtasıyla A rupa,
Amerika, Ortadoğu ve Uzakdoğu ülkelerir seferler yapılmaktadır.
Ayrıca ülke sathında İsta bul'dan Adana, Ankara, Antalya, Batman,
Burs Dalaman, Denizli, Diyarbakır, Erzurum, Gaziante İzmir, Malatya,
Milas (Bodrum), Sivas, Trabzon 1 Van'a; Ankara'dan ise Antalya,
Batman, Deni; Diyarbakır, Elazığ, Erzincan, İstanbul, İzmir, Ka
Kayseri, Konya, Malatya, Muş, Samsun, Şanlıuı ve Trabzon'a THY ve
özel şirketlere ait uçakla seferler yapılmaktadır.
|
 |
