|
KPSS Coğrafya Konu Başlıkları
 KPSS
Coğrafya Türkiye'nin Madenleri
TÜRKİYE'NİN MADENLERİ
Ülkemiz madenler bakımından zengin bir ülkedir. Bunun nedeni
madenlerimizin çeşitli ve bazılarının fazla rezerve sahip olmasıdır.
Ülkemizde bir madenin işletilebilmesi için rezervinin yeterli olası,
tenörü yani cevher içindeki saf maden oranının yüksek olması, teknik
donanım, sermaye ve kredi imkanları, ulaşım, taşıma ve ana yollara
yakınlık gibi faktörler önem taşır. Madenlerimizin ağır ve yan
sanayinin gelişmesine hizmet eden, önemli sanayi tesislerinin
kurulması ve bunlara hammadde sağlanması bakımından önemi vardır.
1935 yılında madenlerin daha verimli ve teknik bir şekilde
araştırılması için, MTA (Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü)
kurulmuştur. Aynı yıl madenlerin işlemesi için de ETİBANK
kurulmuştur. Ülkemizde demir, bakır, kurşun, çinko, krom, nikel gibi
metalik madenler önemli yer kaplar.
Demir: Ağır sanayinin hammaddesidir. Demir, her çeşit makine,
alet, bina, köprü, demiryolu, tünel yapımında kullanılır. Demir
yataklarımız en çok Doğu Anadolu'da bulunur. Önemli demir
yataklarımız: Divriği ve Kangal-Avşaören (Sivas), Hasan Çelebi ve
Hekimhan (Malatya), Mihalıççık (Eskişehir), Çam Dağı (Sakarya),
Bolu-Düzce, Torbalı (izmir), Simav (Kütahya), Edremit-Eymir
(Balıkesir), Ayazman (Ayvalık), Yahyalı ve Develi (Kayseri), Adana,
Mersin ve Hatay'dır. Ülkemizde 850 adet demir cevheri yatağı
bulunur. Günümüzde Zongul-dak-Ereğli (Erdemir), Karabük (Kardemir)
ve İskenderun (İsdemir) demir-çelik tesislerimizde mevcut demir
cevheri işlenir. Yüksek fırınlarda kullanıma elverişli 277 milyon
ton demir cevheri bulunur.
Demir cevheri rezervimiz ise 1,2 milyar ton olduğu tahmin
edilmektedir.
Bakır: Önceleri Anadolu'da mutfak eşyası olarak sıklıkla
kullanılan bakır, günümüzde elektrik ve elektronik sanayinin ham
maddesidir. Anadolu, bakır yatakları bakımından çok zengindir.
İşletilen önemli bakır yataklarımız şunlardır: Maden (Elâzığ),
Murgul (Artvin), Küre (Kastamonu). Bunun yanı sıra, Maden Köyü
(Rize), Köprübaşı, Laha-ros, Asarcık (Giresun), Kutlular ve Alacadağ
(Trabzon), Koyulhisar (Sivas), Madenköy (Siirt) ve Hatay-Hakkâri
arasında bakır yataklarımız vardır. Yalnızca 1999'da 4.2 milyon ton
tuvenan (arıtılmamış) cevherden arıtılmış bakır üretiminden elde
edilen bakır miktarı 271 883 tondur. Halen 154 milyon tonun üzerinde
bakır rezervimiz olduğu tahmin edilmektedir. Ülkemizde 631 adet
bakır-kurşun-çinko maden yatağı mevcuttur.
Kurşun-Çinko: Ülkemizde kurşun daha çok çinko ya da gümüş ile
birlikte karışık olarak bulunur. Akdağmadeni (Yozgat), Çamardı,
Zamantı (Niğde), Aladağ (Kayseri), Balya (Balıkesir), Altınoluk,
Yenice-Arapuçan (Çanakkale), Köprübaşı (Giresun), Koyulhisar (Sivas)
önemli kurşun-çinko yataklarıdır. Ülkemizde 45 adet kurşun-çinko
madeni yatağı mevcuttur. Bunlar özel sektörün elinde bulunur. Sadece
1999'da 316 223 ton tuvenan (arıtılmamış) cevherden, 6 395 ton
kurşun, 19 874 ton çinko madeni elde edilmiştir. Ülkemizde 1.9
milyon ton metal kurşun ve 2.9 milyon ton metal çinko rezervi olduğu
tahmin edilmektedir.
Krom: Demirin sertleştirilmesinde ve paslanmaz çelik
üretiminde, ağır iş makineleri, tank, top gibi zırhlı araçların
yapımında krom kullanılır. Ülkemizin ihraç ettiği en önemli
madenlerdendir. Ülkemizde 710 civarında krom madeni yatağı
mevcuttur. Guleman (Elâzığ), Dağardı (Kütahya), Fet-hiye-Köyceğiz-Denizli
arası, Eskişehir yakınları, Aladağ (Adana), Mersin, Kopdağı çevresi,
İsken-derun-lslahiye-K.Maraş arasındaki bölge önemli krom
yataklarımızdır. 1935'te 100 000 tonu aşan krom cevheri istihsali,
1957'de 900 000 tona, 1990'da 1,2 milyon tona, 1998'de ise 1,7 tona
ulaşmıştır. Halen belirlenen krom rezervimiz 230 milyon tondan
fazladır.
Nikel: Kaplamacılıkta daha çok kullanılır. Ülkemizde 10 kadar
nikel madeni yatağı vardır. Önemli nikel yataklarımız şunlardır:
Çaldağ (Turgutlu, Manisa), Yunusemre (Eskişehir), Muratdağı
(Kütahya), Güneş (Divriği, Sivas), Pancarlı (Tatvan). Yalnızca
Çaldağ'daki nikel rezervi 50 milyon tondur.
Boksit: Daha çok karstik sahalarda oluşur. Alüminyumun
hammaddesini meydana getirir. Uçak parçaları, otomobil, ev eşyası,
elektrik malzemesi yapımında kullanılır. Önemli boksit yataklarımız
şunlardır: Seydişehir (Konya), Akseki (Antalya), İslahiye (Gazi
Antep), Milas (Muğla). Boksit madenlerinin işlendiği Seydişehir'de
bir alümiyum fabrikası vardır. 1999'da 207 000 tonu aşan tuvanen
(arıtılmamış) boksitten 197 000 ton ayıklanmış maden elde
edilmiştir.
Bor: Ülkemizde bor minerali ve tuzları III. Za-man'ın son
döneminde Pliosen'de oluşmuştur. Savunma ve uzay sanayinde, asma
köprü, uçak kanatları, pervaneler gibi bazı parçaların yapımında
kullanılır. Uzay araçları ve jet yakıtlarında katkı maddesi olarak
yararlanılır. Ayrıca porselen, fayans, emaye, cam yapımında, kimya
ve gübre sanayinde kullanılır. Bandırma'da boraksit fabrikasında
işlenerek, boraks ve boraksit haline dönüşür. Ülkemizdeki önemli bor
yataklarımız: Sultan-çayı (Balıkesir-Susurluk arası), Sındırgı-Kırka
ve Seyitgazi (Eskişehir), Bigadiç (Balıkesir), Emet (Kütahya),
Kemalpaşa (Bursa)'dır. 1969'da 353 000 ton olan boraksit üretimi,
1987'de 290 000 tonu aşmış olup içinde bulunan saf maden miktarı 268
000 tondur. 1999 yılında ise, 2,5 milyon tonu aşan tuvanen
(arıtılmamış) bordan 1,5 milyon ton saf maden elde edilmiştir. Bor
yataklarımızın rezervi 2 milyar ton dolayında olduğu tahmin
edilmektedir. Bor mineralleri üretiminde ülkemiz dünyada birinci
sıradadır ve ayrıca dünya rezervinin yarısı ülkemizdedir.
Ayrıca ülkemizde çeşitli sanayi sektöründe ham madde olarak
kullanılan madenlerimiz ise manganez, kükürt, flüorit, uranyum,
manyezit, cıva, antimon, volfram, asbest, tuz, kireç taşı ve
mermerdir.
|
 |
