|
 Eğitim
Bilimleri
Öğretim Stratejileri Yöntem ve Teknikleri Konu
Başlıkları
 Yapılandırmacı Öğrenme Kuramı Konu Özeti
Bu kuram bilişsel ve
fizyolojik yaklaşımların son yıllarda üzerinde en fazla durdukları
bir kuramdır. Aynı zamanda bilginin doğasını ve kaynağını (Bilgi
nedir?, Öğrenme nedir?) inceleyen bir kuramıdır. Öğrenmeyi deneyime
bağlı anlam oluşturma süreci olarak ele almaktadır. Buna göre bilgi
yaşantılarını anlamlı bir duruma getirmeye çalışma birey tarafından
etkin olarak yapılandı-rılmaktadır.Önemli isimleri Piagat, Bruner,
Vgotsky, Gestalt'dır.
İlerlemecilik (ve yeniden kurmacılık) eğitim felsefesi akımlarına
dayanmaktadır.
Öğrencilerin belli bir konuda bir anlayış yaratmaları için kendi
deneyimlerini kullandıkları bir öğrenme yaklaşımıdır. (Tok, 2006)
Bilgi kişiden bağımsız değil, duruma özgü, bireysel ve bağlamsal bir
yapıdır. Birey bilgi yapılarını deneyimlerle ve sosyal etkileşimiyle
kendisi oluşturur.
Pozitivizme dayanan davranışçı öğrenme ve bilgi - işlem kuramcıları
bilginin öğrenenden bağımsız olduğunu, bilişin dışında nesnel bir
gerçeğe dayandığını, anlam yaratmanın var olan bilgilere dayalı
olduğunu kabul ederken, öğretme - öğrenme sürecinde dış dünya
gerçekliğine ilişkin bilginin öğrenene aktarımını savunmaktadır.
Pozitivizm ötesi (post modern) yaklaşımlar ise bunu reddetmekte,
bilginin öğrenen tarafından aktif bir şekilde oluşturulduğunu,
bilginin öğrenenin öznel etkileşimine bağlı olduğunu, öğrenenin
sosyal, kültürel yapısı, değerleri ve özgeçmişinin önemli olduğunu
kabul ederek, öğretme öğrenme sürecinde öğrenenin somut yaşantılar
üzerinde düşünerek öznel gerçeğini (bilgiyi) oluşturmasını /
yapılandırmasını savunmaktadırlar.
Buna göre bilgi tam olarak gerçeği yansıtamadığından, yaşantılara
dayalı olarak yorumlanır. Her öğrenenin gerçeklik kavramı, yorumsal
yaşantılarına göre şekillenir.
Eğitim programları tümdengelim yaklaşımı ve temel kavramlara ağırlık
verilerek düzenlenir. Program öğrenci sorunlarına yöneliktir ve
birincil kaynaklar (işlenmemiş ham veriler gerçek öğrenme ortamı) ve
materyaller üzerinde öğrenme gerçekleştirilir.
Öğrenme sürecini "öğrenen" açısından ele almaktadır. Öğrenenin
bilgiyi nasıl yapılandırdığı (inşa ettiği - oluşturduğu) ile
ilgilenmektedir.
Bilginin yeniden yapılandırılması ve transferi üzerinde durmaktadır.
Bilgi evrensel geçerliği olan birimler olarak değil, "işleyen
hipotezler" olarak görülür.
Birey tarafından oluşturulan bilgi, kişinin öğrendiğinden ve
anladığından daha çoktur. Öğrenmede bireyin ön bilgilerini anı sıra
kültürel ve sosyal içerikte önemlidir. Belli durumlarda doğru olarak
kabul edilen bilgi, başka koşullarda yanlış kabul edilebilir.
Örneğin; eskiden dünyamızın düz olduğu kabul edilmekteydi sonraki
bulgular bu bilgiyi değiştirdi.
Bilginin doğruluğunu kişiye, kültürüne, duruma göre değişebileceği
için, bilginin doğruluğundan çok üretilmesi ve kullanışlığı
önemlidir. Bilginin öğrenci tarafından yapılandırılmasını
(oluşturulmasını) ifade eder. Öğrenci bilgiyi aktif olarak özümler
ve davranışa dönüştürülür.
Anlamlı öğrenme, keşfederek öğrenme, bağlamsal öğrenme, düşünmeyi
öğrenme, araştırma - keşfetme ve
problem çözme gibi bilişsel beceriler geliştirilir.
A Bilgi ve beceri kazandırmaktan çok, bireylerin düşünmesi,
anlaması, kendi öğrenmelerinden sorumlu olması, kendi davranışlarını
kontrol etmesi ve deneyimler yaşamasını vurgular.
A Yapılandırmacı öğrenmede "etkinlik merkezli" eğitim uygulamaları
gerçekleştirilir.
Yapılandırmaahğm temel varsayımları (Olssen, M., (1966):
1. Bilgi çevreden pasif biçimde alınmaz, algılayan birey
tarafından etkin olarak yapılandırılır.
2. Bilgiyi ulaşmak bireyin yaşamını düzenleyen bir uyum sürecidir.
Bilen kişi, zihni dışında var olan bağımsız bir dünyayı keşfetmez.
3. Bilgi bireysel ve toplumsal olarak oluşturulur.
Yapılandırmacı (oluşturmacı) öğrenmenin özellikleri:
• Yeni öğrenilecekler önceki (mevcut) öğrenilenlere bağlıdır.
Yeni bilgiler, mevcut bilgilere dayalı olarak öğrenilir.
• Öğrenme sosyal etkileşimle (öğrencinin çevre-öğretmen-arkadaş
grubu-aileyle etkileşimi) daha etkilidir.
• Öğrenciler kendi öğrenmelerinden sorumludur. Kendi bilgilerini
yine kendileri oluşturur.
Etkili ve anlamlı öğrenme gerçek öğrenme ortamında gerçekleştirilir.
Yapılandırmacı öğrenme kuramları öğrenmede iki temel kuramı ön
planda tutmaktadır. Bunlar;
1. Bilişsel yapılandırmacılık; J. Piaget'e göre öğrenme zihinsel
yapıda meydana gelen denge (özümleme - uyumsama - adaptasyon)
süreçlerinden oluşur.
2. Sosyo - kültürel yapılandırmacılık; Vygotsk'ye göre öğrenme
çocuğun çevreyle etkileşime geçmesiyle oluşur. Bir öğreninin kendi
başına elde edebileceği performans düzeyi ile bir öğretici
rehberliğini de ulaşabil-ceği performans düzeyi farklıdır. (Yakınsal
gelişim alanı) çocuk öğretici rehberliğinde (etkileşimde) daha
etkili öğrenir. Bilgi çevresel faktörler aracılığıyla
yapılandırılır. Çocukta önce dil, sonra düşünceler gelişir ve dil
aracılığıyla çevresini algılar ve bilgiyi yapılandırır.
Yapısalcı (Yapılandırmacı) öğrenme Aşamaları
I. Aşama: Önceki bilgiler harekete geçirilir.
Öğrencilerin yeni yapılandıracakları bilgiler ile ilgili
hazırbulunuşluk düzeyi sağlanır. Bu amaçla ön koşul bilgiler
tamamlanır ve güdülenme sağlanır. Bunun için konu ile ilgili ön
bilgiler soru-cevap tekniği ile yönlendirilir.
II. Aşama: Yeni bilgininin kazanılması
Öğrenme konularının (bilgi) ezberlenmesi yerine anlama ve oluşturma
hedeflenmelidir. Bu düşünceden hareket ile öğrencilerin "bütünü",
onun "ilgili parçalarını" ve parçalardan "tekrar bütünü görmesi"
gerekir. Konular (bilgi) birbirinden soyutlanmış, ayrı ayrı,
yüzeysel ve genişliğine değil, "derinliğine" öğrenilmelidir.
III. Aşama: Bilginin anlaşılması
Piaget'e göre, öğrenci bilgi ile karşı karşıya kaldığında, onun
için anlama ve kavrama süreci başlamış olur. Bu süreçte iki yol
kullanılır.
• özümleme: Eğer yeni bilgi, daha önce edinilen bilgilerle
çelişmiyorsa ve var olan zihinsel yapıya (şemaya) uyuyor ise olduğu
gibi öğrenilir.
• Uyma (Uyum kurma - düzenleme): Eğer yeni bilgi daha önceki
bilişsel yapıya (şemaya) yerleşmiyor ise ve uymuyor ise, bu defa
zihninde yeni düzenlemeler yapılır, (şemanın niteliği değiştirilir
ya da yeni bir şema oluşturulur.) Böylece denge (öğrenme) oluşur.
IV. Aşama: Bilgiyi uygulama
Öğrenilen bilgi işlevsel hale getirilmelidir. Bilgi yalnızca
öğrenildiği sınıf ve ortamda kalmamalı (yani durağan bilgi olmamalı)
bilgi benzer ya da problem durumlarında uygulanabilir, aktarılabilir
(yani transfer bilgi) olmalıdır. Bilgi günlük yaşamda
karşılaşılabilecek
her durumda aktarılabilir olmalıdır.
V. Aşama: Bilginin farkında olma
Öğrencilere sahip oldukları bilginin farkında olmalarını
salğayacak etkinlikler düzenlenmelidir. Öğrenci bilgisini hangi
durumda kullanabileceğini anlamalıdır. Bu nedenle bilginin farklı
durumlarda kullanılarak farkında olmayı sağlayan drama, proje
çalışması, örnek olay incelemesi gibi zenginleştirilmiş
öğretme-öğrenme etkinlikleri gerçekleştirilmelidir.
Yapılandırmacı öğretim Yaklaşımının Öğretim Sürecine İlişkin
Temel İlkeleri
• Öğrencileri, konuya ilgi uyandıracak problemlere yöneltir.
• Eki bilginin hareket egeçirilmesi ve yeni bilgiyle
ilişkilendirilerek öğrenme sağlanır.
• Öğretim programı tümdengelim yoluyla ve temel kavramlara ağırlık
verilerek işlenir.
• Konular derinliğine ve genişliğine ele alınmalıdır.
• Program öğrencilere okulda ve okul dışında faydalı olacak bilgi,
beceri ve değerlere göre hazırlanmalıdır.
• Öğretim programı öğrenci sorunlarına göre yönlendirilir.
• Öğretme - öğrenme etkinlikleri; ikincil kaynaklar (ders kitaları,
dergi vb.) yerine birincil kaynaklara (gerçek öğrenme ortamı,
işlenmemiş ham veriler) yöneliktir.
• Öğrencilerin bireysel görüşlerinin ortaya çıkmasını sağlama ve
görüşlerine değer verme
• Ön bilgiler, öğretim için başlangıçtır.
• Etkinlikler, hatırlamaya göe değil, bilimsel araştırmaya (problem
çözme) yönelik olarak yapılmalıdır.
• İçerik temel düşüncelere göre organize edilmelidir.
• Bilginin anlaşılması ve uygulanması gerçekleştirilir.
• Bilgi pasif değil, etkin yapılandırılmalıdır.
• Öğrenme süreçleri, bireysel bağımsızlığa işbirliğine, üreticiliğe,
etkin katılıma ve araştırıcılığa dayanmalıdır.
• Öğretim programının öğrencilerinin katılımıyla yönlendirilmesi
sağlanır.
• Öğrenme sürecinde sosyal etkileşim (işbirliği) sağlanmalıdır.
• Öğrencilerin özgün bilişsel yapı ve süreçlerini kendilerinin
oluşturacağı etkinlikler (yaşantılar) düzenlenmelidir.
• Öğrenme sorumluluğu öğrencilere verilmelidir.
• Değerlendirmenin öğretim sürecine dönük olarak yapılması söz
konusudur.
• Öğrencilerin öz değerlendirme yapmalarına olanak verir.
• Değerlendirme sürecine öğrenciyi, arkadaş grubunu ve aileyi de
katar.
Yapılandırmacı öğretimin Özellikleri
• Yapısalcı anlayışta öğrenci öğrenmeden sorumlu ve süreçte
aktiftir.
• Öğretmen bilginin inşa edilmesinde öğrenciye gerekli malzemeyi ve
ortamı hazırlar.
• Öğretmen, öğrenme ortamında öğrenciye uygulama - deneme ve
keşfetme fırsatları yaratır.
• Öğretmen, öğrenci özelliklerini ve girişimciliklerini öğretimde
temel kabul eder.
• Öğretmen öğretmez, deneyimler yaşatır. Öğrenci deneyimlerle
öğrenir. Öğretmenin rolü öğrencinin ilgisini çekmek için problemler,
sorular ve kavramlar çerçevesinde bilgiyi yapılandırmayı organize
(rehberlik) etmektir. Öğretmen, öğrencilerin yeni bakış açıları
geliştirmelerine ve önceki öğrenmeleri ile bağlantı kurmalarına
yardımcı olur.
• Öğrenme birincil derecedeki kaynaklara (öğrenme konusu ile ilgili
doğal ve gerçek ortama) dayanır.
• Öğrenme temel kavramlar etrafında yapılandırılır.
• Gözlem, koleksiyon, sergi, tartışma gibi teknikler uygulanır.
• Değerlendirme sonuç değil, sürece yöneliktir. Öğretmen gözlemleri,
öğrenci çalışmalarını toplanması, ürün (ödev, proje, rapor) ve
performansın sergilenmesi gibi ölçme yaklaşımları kullanır (potfölyö
değerlendirme). Değerlendirme sonuçları öğrencinin gelişiminde
kullanılır.
• Öğretme değil, öğrenme esastır.
• Öğrencilerin derslerde geçen temel kavramları anlayıp
anlamadıkları temele alınır.
• Öğrenci özerkliğe ve girişimciliğe cesaretlendirilir.
• Öğrencide doğal merak desteklenir.
• Öğretmen öğrencinin özgüveninin ve sorumluluğunun gelişimine
yardımcı olur.
• Etkinliklerde öğrenci merkezdedir. Öğrenciler bilgiye ulaşmak için
sorular sorar, deneyimler yaşar ve sonuca ulaşır.
• İşbirliğine dayalı öğretim yöntemleri kullanılarak, birbirinden
öğrenme sağlanır. Yapılandırmacılıkta sosyal etkileşimi
gerçekleştirerek öğrenmeyi sağlamak temel özelliklerden biridir.
• Öğrencilerin geleceğe yönelik tahminler yapması ve denenceler
(hipotezler) üretmesi özendirilir.
• Öğrencilere neden-sonuç ilişkilerini kuracakları yaşantılar
kazandırılır.
• Yapılandırmacı öğretim uygulamalarında; probleme dayalı öğrenme,
işbirliğine dayalı öğrenme, sorgulamaya dayalı öğrenme, buluşa
dayalı öğrenme gibi tekniklere yer verilir.
TEMEL ÖĞRETME MODELİ (Glasser)
Glasser, okulda etkili öğretimi gerçekleştirmede dört öğeden
oluşan bir model (temel öğretme modeli) geliştirmiştir. Bu modelin
dört temel aşaması ve işlevleri şu şekildedir:
Hedeflerin Saptanması
• Öğretim hedefleri saptanır.
• Davranış olarak ifade edilir.
öğrenme için gerekli giriş davranışlarının belirlenmesi
• Yeni öğrenme konuları ile önceki öğrenme konuları arasında bağ
(önkoşul öğ-renmeler-hazırbulunuşluk) kurularak öğrenmeyi sağalama.
Öğrenme-Öğretme ortamının seçimi ve düzenlenmesi
• Uygun öğrenme - öğretme ortamı.
• Öğretimi uygulama (strateji, yöntem, teknik, öğretim hizmetleri).
Değerlendirme
• Öğrenme sürecinin sonunda, öğrenme ne düzeyde gerçekleşti?
• Öğrenme eksiklikleri kalmışsa, bunlar tamamlanır, yanlışlar
düzeltilir.
• Öğrenciye başarısı hakkında dönüt verilir.
|
 |
